Παρασκευή, 30 Οκτ, 2020

  • Σταύρος Τάσσος: Υπάρχει άμεση ανάγκη για να έχουμε μια ολοκληρωμένη αντισεισμική πολιτική
  • Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από το νέο κορωνοϊό 30/10
  • Νάουσα: Αδιέξοδο στην μακροχρόνια λύση για το Χιονοδρομικό
  • Δημοτική  Παράταξη "ΣΥΝΔΗΜΟΤΕΣ" : Διόρθωση. Πλέον προκαλούν μόνο γέλωτα...
  • Νάουσα: Σε λειτουργία τέθηκε το νέο δίκτυο της ΔΕΥΑΝ επί της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου
  • ΙΣΧΥΡΗ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΔΟΝΗΣΗ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ : Νεκρά και τα δύο παιδιά στη Σάμο
Σταύρος Τάσσος: Υπάρχει άμεση ανάγκη για να έχουμε μια ολοκληρωμένη αντισεισμική πολιτική1 Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από το νέο κορωνοϊό 30/102 Νάουσα: Αδιέξοδο στην μακροχρόνια λύση για το Χιονοδρομικό 3 Δημοτική  Παράταξη "ΣΥΝΔΗΜΟΤΕΣ" : Διόρθωση. Πλέον προκαλούν μόνο γέλωτα...4 Νάουσα: Σε λειτουργία τέθηκε το νέο δίκτυο της ΔΕΥΑΝ επί της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου5 ΙΣΧΥΡΗ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΔΟΝΗΣΗ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ : Νεκρά και τα δύο παιδιά στη Σάμο6

Το Σχόλιο της Ημέρας

Κανιβαλισμός...

Κανιβαλισμός...

Η προπαγάνδα της ατομικής ευθύνης σε σχέση με την πανδημία περνάει πια στο στάδιο του κοινωνικού κανιβαλισμού. Η κυβέρνηση επιχειρεί με τη συνδρομή διαφόρων «προθύμων», αναλυτών ή «ειδικών», να εγκλωβίσει εκεί τη σκέψη του λαού, σε μια προσπάθεια να τον κάνει συνένοχο στο «κακό σενάριο», όπως λένε. Ομως αυτό το «κακό σενάριο» έχει... Περισσότερα

‘Οι Πόνοι της Παναγίας’

από Η Άλλη Άποψη
‘Οι Πόνοι της Παναγίας’

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης, υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ

Oι 'Πόνοι της Παναγιάς' του Κώστα Βάρναλη, ποίημα που περιλαμβάνεται στην ποιητική συλλογή 'Σκλάβοι Πολιορκημένοι', αποτελεί δείγμα μίας ποιητικής που, αποδίδει την παράδοση του πένθους ως εκ-φορά και ως συμβάν, προσδίδοντας παράλληλα στην Παναγία θέση αφηγητή ενώπιον του υιού της, ενώπιον της ιστορίας που εξελίσσεται..

Τέμνοντας τους όρους της χριστιανικής θρησκευτικότητας, η Παναγία-μητέρα 'ενσαρκώνει' το θηλυκό υποκείμενο που σπαράσσεται και πονά την ίδια στιγμή της απεύθυνσης και της απόκρισης, που σπεύδει να προλάβει την εξέλιξη της ιστορίας, προσιδιάζοντας προς την κατεύθυνση μίας τελετουργίας η οποία ενσκήπτει με όρους προτροπής και απο-καλυπτικής προειδοποίησης προς τον υιό, εγγράφοντας χαρακτηριστικά μίας μητρικής επίγνωσης που 'εδαφοποιείται' στο και στα πεδία της κοινωνιο-ανθρώπινης παρουσίας: «Που να σε κρύψω γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί; Σε ποιο νησί του Ωκεανού, σε ποιαν κορφή ερημική; Δε θα σε μάθω να μιλάς και τ' άδικο φωνάξεις. Ξέρω, πως θα χεις την καρδιά τόσο καλή, τόσο γλυκή, που μες τα βρόχια της οργής ταχιά θενα σπαράξεις».

Ο λόγος της Μητέρας εκ-βάλλει στους τόπους του αίματος, αναπαριστά την κρίση και την επωδυνότητα που διαρκώς πλησιάζει, προσδιορίζοντας τις όψεις μίας προστατευτικότητας που, ως μητρική αίσθηση του επείγοντος, ως σώμα προς σώμα, συγκροτεί και ανα-πλαισιώνει το ερωτηματικό «Που»: υπό αυτό το πρίσμα, το συγκεκριμένο και ερωτηματικό «Που», στις προσίδιες εκφάνσεις της δυνητικότητας και της δυνητικής διολίσθησης στο κοινωνικό-ιστορικό 'χάος' δομείται με όρους οριακής φοβίας καθώς και στρατηγικής ανα-σφάλειας που δεν παραλείπει να νοηματοδοτήσει μία μητρότητα που εκφράζει την γλώσσα του οικείου πόθους, επιθυμώντας και παράλληλα ερωτώντας: «Που να σε κρύψω γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί;», προσδιορίζοντας τον υιό άνθρωπο και υιό χριστό ως πόθο συγκράτησης στο δικό της βιό-κοσμο, στη δική της ιδιαίτερη οριακότητα γνώσης..

Το Κακό, με βάση την Χεγκελιανή διαλεκτική, «δεν είναι τίποτα άλλο από την αναντιστοιχία του Όντος (Sein) προς το Δέον (Sollen)».

 H Xεγκελιανή διαλεκτική του 'Κακού' ως ανισορροπία, ενσωματώνεται στην ποίηση του Κώστα Βάρναλη, ενέχοντας την ίδια ''αναντιστοιχία του Όντος'' του προσιτού Όντος, του εγγύτερου υιού, προς ένα γίγνεσθαι το οποίο, ως 'Κακό', απειλεί και ξορκίζεται..

Το «Δέον» ανακύπτει ως επώδυνη πραγματικότητα στις μητρικές αναπαραστάσεις, εκεί όπου η Παναγία αναπαράγει την εικόνα του υιού, την κάθε δυνατή συσχέτιση τους, εντός της επωδυνότητας. Ο Σάββας Μιχαήλ, αναφερόμενος στην έννοια του «Qual», της «βασάνου» στον Γιάκομπ Μπαίμε, επισημαίνει: «Ο Μπαίμε όντως βλέπει να εν-υπάρχει στη θεία Άβυσσο, και στη συνέχεια στη Φύση και σε κάθε ον, το εσωτερικό βάσανο, το Qual, η εσωτερική αναταραχή που γίνεται Πηγή, Quelle, και αναβρύζει (Quellen) την Ποιότητα, την Qualitat (που ο Μπαίμε τη γράφει Quallitat, με δύο I για να επισημάνει την προέλευση της και την ενότητα με την εσωτερική πηγή της».

 Το περιώνυμο και προσίδια οντολογικό «Qual», η εσωτερική «βάσανο», εγγράφεται στους φόβους της Παναγίας, μία αναταραχή και μία παλινδρόμηση που προσδιορίζονται εν σχέσει και εν λόγω με το θεωρούμενο 'Κακό' που ενυπάρχει στο γίγνεσθαι..  Η οικεία αγάπη, η συσχέτιση Μητέρας και γιου, δύναται να μετατοπιστεί στο ‘απρόσιτο’, στο μέρος όπου δεν ενσκήπτουν οι διάστικτοι ‘σταυρωτές’, οι ‘σταυρωτές’ που, όπως αναγράφει ο ποιητής Βαγγέλης Χρόνης «παραμονεύουν καθημερινά δίχως επίγνωση των ημερών και πιο πολύ των πράξεων τους». Στην ιδιόλεκτο της Παναγίας, του ίδιου του ποιητή, «παραμονεύουν» για τον ‘άρτο’ των σημάνσεων, στεκόμενοι στο ‘Κατώφλι’ του λόγου και της πράξης: ‘τι ήρθες να κάνεις Χριστέ;’.

Η «εσωτερική αναταραχή» της την κινητοποιεί, καθίσταται όχι απλά «Πηγή» αλλά 'μορφική Πηγή', η οποία, ανασύρει στην επιφάνεια την έννοια της «Qualitat», την «Ποιότητα» που, σε αυτήν την περίπτωση, προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά της ιδιαίτερης συσχέτισης Μητέρας και υιού, την σχέση που επιθυμώντας (προτρεπτικός ίμερος) να προφυλάξει, αναδεικνύει την «Qualitat προς την αντικειμενικότητα του γίγνεσθαι, μία «Qualitat» που καθίσταται εκ νέου 'έρωτας' με το ανθρώπινο εντός του Θεϊκού.

Η Ποιότητα» δεικνύει προς το 'Κακό' και προς την «βάσανο» του 'Κακού' και του αίματος, την «Βάσανο» της μαρτυρίας για αυτό που λαμβάνει χώρα... Το ποιητικό πράττειν του Κώστα Βάρναλη, με την μορφή και το περιεχόμενο που προσλαμβάνει στους 'Πόνους της Παναγίας', συν-διαλέγεται με τις εκτατικές εικόνες του θρήνου και του ιδιαίτερου θρηνητικού εκκλησιάσματος, συγκροτεί το θηλυκό υποκείμενο, την Παναγία-Μητέρα που δια-μοιράζει την ''Ποιότητα'' της, προφυλάσσοντας & θρηνώντας εντός χρόνου, ανασημασιοδοτώντας τις εκφάνσεις μίας παράδοσης που εκ-λαμβάνεται και εξυψώνεται υπό την μορφή ενός μοιρολογιού η λεπτότητα του οποίου, δια-φαίνεται στη γλώσσα: η κάθε λέξη, ένα κάλεσμα προς τον υιό που επέρχεται και χάνεται, μία κλήση στο ορατό, στον θάνατο που στερεί απλά, αλλά καθορίζει συνειδήσεις..

 Η στάση της Παναγίας, «δεν είναι αυτή του θύματος» για να παραπέμψουμε και στην Αθηνά Αθανασίου, «αλλά αυτή της εμπλεκόμενης ακροάτριας μάρτυρα. Αυτής που μιλά για άλλους και που απευθύνει τη μαρτυρία της σε άλλους».

 Μία μαρτυρία που παράγεται στα οριακά διά-κενα, που ανα-καλεί την ιστορία της εν-σώματης ανθρωπινότητας πάνω στο σταυρό, που αναφέρει την προσίδια διαφορικότητα της: για κάθε Μητέρα, ο λόγος της μαρτυρίας περί το χάσμα, την απώλεια, τον βίο ως ευθύνη και τον θάνατο ως αυτό που θα αποκαλούσαμε 'ενική πληθυντικότητα'.

Στους θρήνους της Παναγίας ως Μητέρα και ως γυναίκα, στους θρήνους της Μητέρας ανά τον κόσμο, η απώλεια του ζώντος υιού του ενός εκάστου υιού προσλαμβάνεται ως απώλεια 'κόσμου' και απώλεια σταθεράς ή συντεταγμένης αναφοράς σε ένα περιβάλλον αστάθειας..

Στον Επιτάφιο Θρήνο της Μεγάλης Παρασκευής ανα-κύπτει η αντεστραμμένη εκ-φορά του λόγου: «Που να σε κρύψω, γιόκα μου, να μη σε φτάνουν οι κακοί»;. Η μάρτυρας εν καιρώ μητρότητας, μαρτυρεί..

Στις συνηχήσεις της Βαρναλικής ποίησης, η ομορφιά και η προβολή της στο παρόν και στο μέλλον: «Συ θα χεις μάτια γαλανά, θα χεις κορμάκι τρυφερό, θα σε φυλάω από ματιά κακή κι από κακόν καιρό, από το πρώτο ξάφνιασμα της ξυπνημένης νιότης». Η «Ποιότητα» η εν-σώματη «Qualitat» διευρύνετα,  συναρθρώνει και φέρει το ατομικό εντός του ευρύτερα συλλογικού, στηλιτεύει για να άρει την αισθητική του παρόντος καιρού, από τον πόθο και τον πειρασμό που ελλοχεύει στη νεότητα: ο έρωτας καθίσταται φαινομενολογική και μη υπόθεση της Μητέρας προς τον υιό-κόσμο, εκεί όπου, διαμέσου της δικής του παρουσίας, δύναται να προσλάβει και να αναγνωρίσει το γίγνεσθαι.

Η διακινδύνευση, ενσκήπτει στο 'εκεί'. Οι 'Πόνοι της Παναγίας' του Κώστα Βάρναλη δομούνται σε έναν αστερισμό θεάσεων, λειτουργούν εντός του λόγου του θρήνου και του λόγου προς τον μητρικό θρήνο, 'μυώντας' στην ανεπίσημη γλώσσα, εκεί όπου ο λόγος δίδεται στην θελκτική θηλυκότητα που στέκει ενώπιον των συμβολισμών και της σιωπής: η κάθε μετρική λέξη, αφήνεται στην ενόραση της, στην προστασία και στην δυνητική έλευση του πένθους..

Η Παναγία, στη Βαρναλική ποίηση, κινείται με τους όρους του αξιωματικού πένθους ως σχάση και ως γνώση, με τους όρους της «ριζοσπαστικής παραθετικότητας» της Elizabeth Wood, εκεί όπου το πένθος προσδιορίζεται ως «επιτελεστικός αντι-λόγος που αναμετριέται με τους όρους και τα όρια του διανοητού, χωρίς, όμως, να γίνεται συνένοχος του».

Η ποίηση αξιώνεται στην απο-κάλυψη και στην επιτέλεση του λόγου ως αντί-λογο και 'αντί-δωρο', λόγος που, προβάλλοντας το συνθετικό 'αντί', δεν διστάζει να εκτεθεί, να συν-διαλλαγεί με το θεωρούμενο ως  «διανοητό» ως απόθεμα αναγνώρισης της εμπρόθετης εξουσίας και της αναγνωριστικής και όχι αναγωγιστικής 'δικαιοσύνης' της: «Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταβρώσουν».

Το πένθος «παρατίθεται ριζοσπαστικά», δυναμικά και όχι στατικά,  εκ-φέρει σημάνσεις και σπαράγματα της οικείας και της μη-οικείας, αναζητώντας το ‘άλλο αντί’: την στάση του σώματος εν ώρα ομιλίας και προσευχής, τον λόγο, τον  ‘αντι-λόγο’ που «αναμετριέται» με την αγωνία: ‘που είσαι και που θα είσαι;’.

 Το σημείο ή αλλιώς τα σημεία της εγκάρσιας τομής επανεπινοούνται, με την τροπικότητα της σημαίνουσας διάρκειας πάνω στον καθημερινό σταυρό, στις συμβολικές και μη αναγνωρίσεις της Μεγάλης Παρασκευής εξόν της χρονικής περιοδικότητας της.. Στις αναγνωρίσεις του υμνητικού και τελετουργικού «Ω γλυκύ μου έαρ».

Ο λόγος για αυτό που εκ-λείπει, για την 'άνοιξη των σωμάτων', αναφέρει. Σε αυτό το κρίσιμο σημείο, ο πολιτικός Βάρναλης αναγνωρίζεται, 'επικοινωνεί' δόκιμα και ποιητικά με τους εμπρόθετους και επάλληλους χριστιανικούς θρήνους, με τον Επιτάφιο και τους Επιτάφιους που 'προφέρουν' το δια-περατό, με την δημοτική 'γόνιμη' και δημιουργική ρυθμική παράδοση του μοιρολογιού για την απωλεσθείσα αυταξία..

Στις πλαισιώσεις του μοιρολογιού, στις εκφάνσεις του θρήνου ως μαρτυρία, η Νάντια Σερεμετάκη, εστιάζοντας στις περιπτώσεις του πένθους και του μοιρολογιού στη Μέσα Μάνη, τονίζει πως, εντός ρυθμικού και 'ηχo-κρατούμενου' πένθους, «επινοείται ένα εννοιολογικό λεξιλόγιο που συγχωνεύει κατηγορίες παράστασης (performance) με κατηγορίες αισθήματος (affect)».

 Η Παναγία, αναφέροντας διαρκώς τον γιο, τον δικό της χρονίζων ''γιόκα' επιδιώκει να προστατεύσει για να αρθεί υπεράνω του 'Κακού'. Στις Βαρναλικές συν-δηλώσεις, ο θρήνος επιτελείται προειδοποιώντας: Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταβρώσουν». Το αίσθημα (affect) επιδρά, προσδιορίζει και προσδιορίζεται από την συνειδητότητα της μητρικής ευρύτητας και του μητρικού πόνου.

 Η Παναγία πονά αγαπώντας και δια-μοιράζοντας σημάνσεις μίας εκ νέου σύλληψης, εμβαθύνοντας στις ποιητικές διαθέσεις της ποιήτριας  Αρετής Γκανίδου: Άρχισε να δαγκώνει η ομορφιά Να δοκιμάζει πείρα κι αντοχές και να ξυπνούν θαμμένα σείστρα στο χώμα που πατούσε Το φως αράδιασε τα όπλα του Λίγο πιο κει το τίποτα λίγο πιο δω ο τρόμος». Το πρόσωπο του γιου συνιστά το δικό της 'Πάσχα', το δικό της 'πέρασμα'.

Το ποίημα του Κώστα Βάρναλη αντλεί από την παράδοση της μητρότητας και μίας σχέσης Μητέρας και γιου (με δεσπόζουσα αναφοράς την σχέση Παναγίας-Χριστού), που δύναται να πραγματωθεί στη φυσικότητα της, ενσωματωμένη σε μία ιστορία δίχως 'σκιές', λειτουργώντας, με όρους Pascale Casanova, ως «ομολογία θέσης».

Μία ομολογία συσχέτισης που δεν εξαντλείται στην αθωότητα της παρά σπεύδει να προσδιορίσει την γλώσσα, την ‘ερμηνεία’ του βλέμματος, την ίδια την γλώσσα ως προέκταση του σώματος, ως ‘ανήκειν’ στο χρόνο της προσίδιας μοναδικότητας μίας συσχέτισης που τροφοδοτείται από τους όρους της συγ-κίνησης, από περιρρέουσα βία. Η Παναγία-Μητέρα ομολογεί την θέση της: αγαπά με την τροπικότητα της διαρκούς αφιέρωσης στο όριο μεταξύ ζωής και θανάτου.

Ο Κώστας Βάρναλης συγκροτεί ένα θηλυκό προσωπείο το οποίο υπερβαίνει δομές, 'μυεί' στην ιδιαίτερη 'σοφία' του, πονά και αγαπά με μία ισορροπία που υπερβαίνει την σκοπούμενη τελεολογία: «Κι αν κάποτε τα φρένα σου, το δίκιο φως της αστραπής». 'Οι Πόνοι της Παναγιάς', επιστρέφουν στις 'πηγές' της ποιητικής εν-συναίσθησης..

Βλέπε σχετικά, Βάρναλης Κώστας, ‘Οι Πόνοι της Παναγίας’, Ποιητική συλλογή, ‘Σκλάβοι Πολιορκημένοι’, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 1956, σελ. 103.

Βλέπε σχετικά, Βάρναλης Κώστας…ό.π., σελ. 103.

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Tormento, Tormentare, Αναβρύζω, Qualita ή Ο Σολωμός και το Κακό’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Poeticus’, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 2006, 87.

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Tormento…ό.π., σελ. 107-108.

Βλέπε σχετικά, Χρόνης Βαγγέλης, ‘Δίχως επίγνωση’, Ποιητική συλλογή, ‘Το Αρχαίο Κεραμίδι’, Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 2018, σελ. 31.

Αναφέρεται στο: Αθανασίου Αθηνά, ‘Σκέψεις για την πολιτική του πένθους: Προς μια αντιεθνικιστική φεμινιστική πολιτική στην εποχή της Αυτοκρατορίας’, στο: Αθανασίου Αθηνά, (επιμ.), ‘Ζωή στο όριο. Δοκίμια για το σώμα, το φύλο και τη βιοπολιτική’, Εκδόσεις Εκκρεμές, Αθήνα, 2007, σελ. 236.

Ο Επιτάφιος της Μεγάλης Παρασκευής συσσωρεύει την τεθλιμμένη μητρική μνήμη για το συμβάν που έλαβε χώρα, προχωρώντας στην συνύφανση πολλών φωνών ταυτοχρόνων που, δρώντας εν είδει ‘ανομοιογενούς’ ενεργήματος, ομνύουν στη δυναμική του πένθους, στη φορά του σώματος το οποίος, εντός Επιταφίου, στολισμένου Επιταφίου, σημαίνει την ‘ηθική της ακεραιότητας’. Οι φωνές, δεικνύοντας το τραύμα στο σώμα, δεικνύουν και δηλούν την μητρότητα που εισέρχεται στο προσκήνιο του βίου, μετρώντας στιγμές εντός και εκτός θανάτου, πενθώντας και θρηνώντας όχι την αθωότητα αλλά την ‘άλλη’ διε-ρώτηση’: ‘γιατί, τι έπραξες εσύ;’.

Βλέπε σχετικά, Βάρναλης Κώστας…ό.π., σελ. 103.

Αναφέρεται στο: Αθανασίου Αθηνά, ‘Σκέψεις για την πολιτική του πένθους…ό.π., σελ. 237.

Βλέπε σχετικά, Βάρναλης Κώστας…ό.π., σελ. 104.

Αναφέρεται στο: Αθανασίου Αθηνά, ‘Σκέψεις για την πολιτική του πένθους…ό.π., σελ. 232.

Βλέπε σχετικά, Γκανίδου Αρετή, ‘Πρωινό στον Κάμπο’, Ποιητική συλλογή ‘Χαράζει ο άλλος μου εαυτός’, Εκδόσεις Μελάνι, Αθήνα, 2015, σελ. 19.

Βλέπε σχετικά, Casanova Pascale, ‘Η Παγκόσμια Πολιτεία των γραμμάτων’, Μετάφραση: Γιαννοπούλου Έφη, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2011, σελ. 16.

Βλέπε σχετικά, Βάρναλης Κώστας…ό.π., σελ. 104.

Έχει διαβαστεί 270 φορές

Σχόλια

  • Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.
 
Παρακαλώ περιμένετε...

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Η πληρότητα…
Προηγούμενο άρθρο
Η πληρότητα…

Αναζήτηση

advertisement
advertisement
advertisement

Συνέντευξη με την πρέσβειρα της Κούβας Zelmys María Domínguez Cortina

«Άτιμη Ασφαλιστική»

Από την εκδήλωση της "ΑΛΛΗΣ ΑΠΟΨΗΣ" στο Foyer στη Βέροια(27/12/19)

 

Οι ερωτήσεις της "ΑΛΛΗΣ ΑΠΟΨΗΣ" προς την Έφη Αχτσιόγλου

 

advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement

Ο Καιρός στη Βέροια



Ο καιρός τώρα

Μερική συννεφιά
Μερική συννεφιά
Θερμοκρασία 17 °C
Άνεμος Β 3-5 μποφόρ

Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου

Περιοδικά σύννεφα
Περιοδικά σύννεφα
Θερμοκρασία 7 ως 20 °C
Άνεμος Β 2-5 μποφόρ

Σάββατο, 31 Οκτωβρίου

Περιοδικά σύννεφα
Περιοδικά σύννεφα
Θερμοκρασία 8 ως 20 °C
Άνεμος ΒΒΑ 1-2 μποφόρ

Ποιός είναι online

Έχουμε online 174 επισκέπτες και 1 μέλος.