Τετάρτη, 29 Ιούν, 2022

  • Εκδρομή στη Νάουσα με ξενάγηση στο Μουσείο για την κλωστοϋφαντουργία
  • Μεγάλη προβολή!
  • ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ: Πρωταθλήτρια ξανά στις ΝΑΤΟικές δαπάνες με 7,5 δισ.!
  • Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από το νέο κορωνοϊό 28/6
  • Συνεδριάζει το Δ.Σ Νάουσας για το αιολικό πάρκο
  • ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2022: Αναρτήθηκαν οι βαθμολογίες
Εκδρομή στη Νάουσα με ξενάγηση στο Μουσείο για την κλωστοϋφαντουργία1 Μεγάλη προβολή!2 ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ: Πρωταθλήτρια ξανά στις ΝΑΤΟικές δαπάνες με 7,5 δισ.!3 Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από το νέο κορωνοϊό 28/64 Συνεδριάζει το Δ.Σ Νάουσας για το αιολικό πάρκο5 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2022: Αναρτήθηκαν οι βαθμολογίες6

Το Σχόλιο της Ημέρας

Ο καπιταλισμός δολοφονεί!

Ξεριζωμός, καραβάνια προσφύγων, άγρια καταστολή, θάνατος. Οι σοκαριστικές εικόνες από τον ισπανικό θύλακα της Μελίγια στο Βόρειο Μαρόκο έγιναν αυτήν τη φορά το «θέατρο» της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, με θύματα δεκάδες μετανάστες.Εικόνες που προκαλούν αποτροπιασμό, με τις δυνάμεις καταστολής να στοιβάζουν άψυχα και ζωντανά κορμιά στα ... Περισσότερα

Η γνώση και η επενέργεια επί της φυσικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ως εκδίπλωση ελευθερίας

από Η Άλλη Άποψη
Η γνώση και η επενέργεια επί της φυσικής και κοινωνικής ανάπτυξης,  ως εκδίπλωση ελευθερίας

Βιβλιοπαρουσίαση: Ρ. Γκαρωντύ, (1962), «Ελευθερία», εκδ. Κυψέλη

του Παύλου Μουρουζίδη

 

Ο Ρ. Γκαρωντύ γεννήθηκε το 1913 και πέθανε το 2012. Είκοσι χρονών, πριν αποφοιτήσει από τη Φιλοσοφική Σχολή του Κλερμόν, εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Στο Β’ Π.Π. εντάχθηκε στην αντίσταση, πολέμησε στην Αλγερία, όπου συνελήφθη αιχμάλωτος και κρατήθηκε επί τριάντα μήνες σε στρατόπεδο αιχμαλώτων. Επί σαράντα χρόνια υπήρξε ο κύριος θεωρητικός και εκφραστής των θέσεων του ΓΚΚ, μέλος της Κ.Ε. και του Π.Γ, βουλευτής του από το ’45 ως το ’62, οπότε και παραιτήθηκε για να μεταμορφωθεί, δύο δεκαετίες μετά, σε απολογητή του Ισλάμ.

Στο πολυσυζητημένο έργο του «Ελευθερία», ο συγγραφέας επιχειρεί την ανασκευή του διλλήματος όπως τίθεται από τους αντίπαλους του διαλεκτικού υλισμού· συνήθως οι μεταφυσικοί υλιστές αντιπαραθέτουν την ελευθερία στην ανάγκη,  ισχυρίζονται πως η “βούληση” είναι απόλυτα ελεύθερη, εν ολίγοις απροσδιόριστη κι αυθαίρετη, ενώ ο μηχανιστικός ντετερμινισμός από την άλλη, ισχυρίζεται πως δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση, αλλά πως υπάρχει μόνο η απόλυτη ανάγκη.

Το ζήτημα της ελευθερίας για κάθε ιδεαλιστή, τίθεται με βάση την ιδέα του περί ελευθερίας. Η ελευθερία όμως ως αφηρημένη έννοια και όχι ως συνάρτηση των κοινωνικών σχέσεων, προϋποθέτει το αφηρημένο άτομο. Η ελευθερία τίθεται ως απουσία εξωτερικού καταναγκασμού απέναντι στο μεμονωμένο, αφηρημένο άτομο το οποίο βρίσκεται κάπου εκεί έξω στον κόσμο των ιδεών, μόνο, ξεκομμένο και εξορισμένο στο υπερπέραν των “άυλων” ιδεών. Δεν εκτίθεται στη φύση ή στην κοινωνική πραγματικότητα, δεν υπόκειται στους περιορισμούς τους, ούτε συνάπτει σχέσεις (εργασιακές, κοινοτικές, προσωπικές) που υπόκεινται ή καθορίζουν το ίδιο ή ευρύτερα σύνολα. Ο κόσμος των άφθαρτων και άυλων ιδεών, δεν υπόκειται σε αλλαγές, δεν υπάρχει καμία έννοια μεταβολής, ανάπτυξης κλπ.

Η γνώση όμως αρχίζει με την πρακτική, ο ενεργητικός ρόλος της γνώσης δεν εκφράζεται μόνο στο ενεργητικό άλμα από τη γνώση των αισθήσεων στη λογική γνώση αλλά και στη μετάβαση από τη λογική γνώση στην επαναστατική πρακτική. Αυτή είναι η διαδικασία της επαλήθευσης της θεωρίας και της ανάπτυξής της, η προέκταση κάθε πορείας διαδικασίας κατάκτησης της γνώσης (σελ. 194). Η ελευθερία είναι καθαρά ανθρώπινη, αναπτύσσεται στον άνθρωπο επειδή είναι κοινωνικό ον και όχι επειδή είναι ον «φυσικό». Παράγει τα μέσα της ύπαρξής του και έκτοτε αρχίζουν οι κοινωνικές του σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους. Μόνο μέσα στην κοινωνία έλεγε ο Μαρξ, ο άνθρωπος βρίσκει τα μέσα και τις δυνατότητες για να αναπτυχθεί. Μόνο μέσα στην κοινωνία υπάρχει προσωπική ελευθερία. Η ανάπτυξη της ελευθερίας λοιπόν συνδέεται άρρηκτα με την ανάπτυξη της κοινωνίας. Με αυτή την έννοια, όπως έλεγε και ο Ένγκελς, κάθε ανάπτυξη του πολιτισμού είναι ένα βήμα προς την ελευθερία (Μαρξ, Φιλοσοφικά Έργα, τ. IV).     

Αν ορίσουμε την ελευθερία σαν ανεξαρτησία της βούλησης απέναντι στην πραγματικότητα και τους νόμους της (Καντ, Σοπενχάουερ, Merleau-Ponty), σε τι θα μπορούσε να στηριχτεί η δράση μας; Το συμπέρασμα προκύπτει αβίαστα και το επισημαίνει εύστοχα ο Ρ. Γκαρωντύ:

          «Ο ιδεαλισμός, που οδηγούσε, σε τελευταία ανάλυση, στη βουλησιαρχία (voluntarisme), όπως ακριβώς και ο μεταφυσικός υλισμός που οδηγούσε, σε τελευταία ανάλυση, στο φαταλισμό (μοιρολατρία), αφαιρούσαν κάθε δυνατή βάση για μια πραγματική ελευθερία και δεν επέτρεπαν παρά την εκλογή ανάμεσα σε μια απατηλή ελευθερία και σε μια ολοκληρωτική άρνηση κάθε ελευθερίας … Αν πάλι αντίστροφα, με τη μέθοδο μεταφυσικού υλισμού αποπειραθούμε να καθορίσουμε μια για πάντα την αντικειμενική πραγματικότητα και τη νομοτέλειά της, ανεξάρτητα από την κοινωνική πρακτική που την διερευνά και τη μεταβάλλει προοδευτικά, τότε η αμετάβλητη αυτή φύση δεν αφήνει καμία θέση για τη δράση της βούλησης και της συνείδησης … » (Γκαρωντύ, 1962:187) 

Σε αυτή την περίπτωση, αντίθετα από την κυρίαρχη αυθόρμητη παραδοχή, οι «ήρωες και οι μεγάλες προσωπικότητας» βρίσκονται ως άλλοι Δον Κιχώτες, μόνοι, τραγικοί και αποτυχημένοι στο περιθώριο της κοινωνίας και της ιστορίας, όταν δεν κατανοούν τους όρους ανάπτυξης τους, αγνοώντας την ιστορική αναγκαιότητα, νομίζοντας πως είναι οι μεσσιανικοί «δημιουργοί» της ιστορίας.

Συνεπώς, χωρίς την κατανόηση της αναγκαιότητας και των νόμων ανάπτυξής της, των νόμων της γνωσιολογίας (διαλεκτικού υλισμού) και της κοινωνικής ανάπτυξης (ιστορικού υλισμού) εντός των οποίων επενεργούμε, δεν υπάρχει αληθινή ελευθερία. Άρα, το πρώτο ζήτημα που τίθεται, το ζήτημα της γνώσης ως προϋπόθεσης για την κατάκτηση της ελευθερίας, τίθεται ως γνώση και διάκριση του τυχαίου από την αναγκαιότητα, από τη γνώση της ανάπτυξης των νόμων της φύσης και της κοινωνίας. Δεύτερη θέση της μαρξιστικής θεωρίας για την αναγκαιότητα και την ελευθερία είναι ότι η έννοια της αναγκαιότητας, η οποία δεν είναι αιώνια, δεν είναι παρά η αντανάκλαση της αντικειμενικής αναγκαιότητας που υπάρχει στη φύση. Τρίτη, η αντανάκλαση αυτής της αναγκαιότητας στη γνώση δεν είναι ποτέ οριστική και πλήρης και δεν αντανακλάται μηχανιστικά, άμεσα και απ’ ευθείας στη γνώση.  (Γκαρωντύ 1962:191) Τέταρτη θέση της μαρξιστικής γνωσιολογίας είναι πως το πέρασμα από τη γνώση των εξωτερικών φαινομένων στη γνώση των αντικειμενικών νόμων γίνεται με το πέρασμα από το «πράγμα καθ’ εαυτό» στο «πράγμα δι’ εαυτό», στο «πράγμα για εμάς», είναι η κοινωνική πρακτική και δράση, η επενέργεια στο υπό εξέταση αντικείμενο, η ιστορικο-κοινωνική δραστηριότητα του ανθρώπου και της «τάξης δι’ εαυτής», είναι η προϋπόθεση ανάπτυξης της πραγματικής ελευθερίας (Λένιν, Υλισμός και Εμπειριοκρικισμός, κεφ ΙΙΙ, &6, σελ. 158) ως κοινωνικά χειραφετημένη σχέση. Αλλιώς, δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τους νόμους της φύσης ή της κοινωνίας αν δεν δράσουμε πάνω σε αυτές.

Οι συγκρούσεις όμως που εμφανίζονται στην ιστορία, οι οποίες ορίζουν το πρόβλημα της ελευθερίας, οφείλονται στην αντίθεση ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και στη μορφή των κοινωνικών σχέσεων. (Μαρξ, Ένγκελς: Φιλοσοφικά Έργα, σελ. 221) οι οποίες μόνο με τη μορφή επανάστασης κι όχι απλώς κριτικής ή «κατήχησης», γίνονται «κινητήρια δύναμη της ιστορίας, καθώς επίσης και της θρησκείας, της φιλοσοφίας, και κάθε θεωρητικής σκέψης  (Μαρξ, Ένγκελς: Φιλοσοφικά Έργα, σελ. 185)

Το έργο πλέον της φιλοσοφίας για το μαρξισμό, δεν είναι να κατασκευάζει αυθαίρετα ένα σύστημα από απαντήσεις σ’ όλα τα προβλήματα, αλλά να συνάγει σε κάθε στιγμή της ανάπτυξης, τους πιο γενικούς νόμους της φύσης, της κοινωνίας και της σκέψης, να απαλλαγεί έτσι απ’ όλες τις μορφές του υποκειμενισμού και της εμμονής στην απόλυτη γνώση, για να συνδέσει τις σχετικές αλήθειες της επιστήμης και της ιστορίας χρησιμοποιώντας τη διαλεκτική μέθοδο. Και από την αλλαγή αυτή δεν ωφελείται πραγματικά μόνο η φιλοσοφία, αλλά και οι επιστήμες. (Γκαρωντύ, 1962:178)

Βλέπουμε δηλαδή πως η ανατρεπτική παρέμβαση του μαρξισμού στη φιλοσοφία, άλλαξε δραστικά την ίδια τη φιλοσοφία η οποία πλέον δεν είναι δογματική, ιδεαλιστική διατύπωση αυτοαναφορικών αντιλήψεων επί παντός επιστητού, χρήζοντας σημείο εκκίνησης τον εαυτό της, όπως κάνανε όλα τα μεταφυσικά συστήματα μέχρι το μαρξισμό, αλλά επιπλέον αλλάζει και το αντικείμενο της φιλοσοφίας, αφού πλέον πεδίο της είναι η φύση και η κοινωνία εφαρμόζοντας διαλεκτικά όλα τα πορίσματα των εν εξελίξει επιστημών. Έτσι ο μαρξισμός, μεταβάλλοντας την ίδια την εργατική τάξη σε τάξη για τον εαυτό της και την ίδια τη φιλοσοφία και το αντικείμενό της σε επιστημονική φιλοσοφία, γίνεται ο ίδιος επιστημονική κοσμοθεωρία του προλεταριάτου.  (Γκαρωντύ, 1962:180)

Ορίζοντας έτσι το γνωσιολογικό ζήτημα στη σωστή του βάση ο μαρξισμός, ανάγει το ζήτημα της ελευθερίας σε ζήτημα σχέσεων υποκειμένου-εξωτερικής πραγματικότητας και (εφόσον το άτομο ζει και εκτίθεται στη φυσικοκοινωνική πραγματικότητα με την οποία αλληλεπιδρά και διαμορφώνεται) κατανόησης των νόμων που διέπουν τη φυσική (διαλεκτικός υλισμός) και την κοινωνική πραγματικότητα (ιστορικός υλισμός). Η μελέτη των νόμων της φύσης και της κοινωνίας (υλισμός) παράλληλα με την μελέτη της αλληλεπίδρασης και της σύνδεσης των διδαγμάτων των επιστημών και της φιλοσοφίας (διαλεκτική), είναι η δεύτερη μεθοδολογική τομή του μαρξισμού στη φιλοσοφία των επιστημών.

Στην ιστορία και στη φύση, η αναγκαιότητα δεν πραγματοποιείται παρά μόνο μέσα σε καθορισμένες συνθήκες: όταν οι συνθήκες αυτές, οι προϋποθέσεις ικανοποιούνται, τότε πραγματοποιείται και το πέρασμα από τη δυνατότητα στην αναγκαιότητα. Το πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στη δυνατότητα και στην αναγκαιότητα, ανάμεσα στο πραγματοποιήσιμο και στο πραγματικό, λύνεται πραγματικά μόνο από το διαλεκτικό υλισμό, γιατί μόνο ο μαρξισμός έθεσε σε άμεση σύνδεση την υλική πραγματικότητα με την πρακτική δραστηριότητα των ανθρώπων και ιδιαίτερα με την επαναστατική τους πάλη για την αλλαγή του κόσμου.  Όσο θα θεωρούμε έννοιες όπως ελευθερία, πραγματικότητα, αναγκαιότητα, τυχαίο, δυνατότητα ως αφηρημένες κατηγορίες, έξω από την κοινωνική πρακτική των ανθρώπων και τους συγκεκριμένους νόμους ανάπτυξης, το πρόβλημα θα παραμένει άλυτο. Ο υποκειμενικός παράγοντας της ιστορίας αποκτά αποφασιστική σημασία όταν υπάρχουν οι αντικειμενικές προϋποθέσεις για τη λύση ενός ιστορικού ζητήματος. 

Αυτό μας επιτρέπει ήδη να κάνουμε μια πρώτη κεφαλαιώδη διάκριση ανάμεσα στην πραγματική δυνατότητα και την αφηρημένη δυνατότητα. Η αφηρημένη δυνατότητα είναι αυτή που στηρίζεται σε παρατηρήσεις της (τυπικής) λογικής, σε τυπικούς συλλογισμούς, χωρίς να θεμελιώνεται στους αντικειμενικούς νόμους της ανάπτυξης: μια τέτοια δυνατότητα δεν μπορεί να μεταβληθεί σε πραγματικότητα. Κλασσικό παράδειγμα επ’ αυτού αποτελεί η κατήχηση, η προπαγάνδα πάνω στις αφηρημένες δυνατότητες. Ομοίως οι Ουτοπιστές, στηρίχτηκαν σε φωτισμένους μαικήνες για να χτίσουν το σοσιαλισμό: έτσι ο Φουριέ και ο Όουεν οραματίστηκαν το μέλλον σε μια εποχή που η ανάπτυξη των ταξικών σχέσεων δεν είχε φτάσει σε ικανοποιητικό βαθμό ωριμότητας, ώστε το πέρασμα στο σοσιαλισμό να στηρίζεται στους νόμους της ιστορίας. (Γκαρωντύ, 1962:237) Στη νομοτελειακή ανάπτυξη της φύσης (αν αφαιρέσουμε τις ανθρώπινες δυνάμεις που επενεργούν σ’ αυτήν) βασιλεύουν τυφλές κι ανθρώπινες δυνάμεις. Στην κοινωνία, αντίθετα, η ιστορική αναγκαιότητα είναι αξεχώριστη από την ανθρώπινη δράση: οι άνθρωποι ενεργούν συνειδητά, αγωνίζονται για την πραγματοποίηση ορισμένων σκοπών και έτσι δημιουργούν ιστορία.

Τραγικά παραδείγματα (Σπάρτακος, Παρισινή Κομμούνα) μας δείχνουν πως πρέπει να γνωρίζουμε την αντικειμενική νομοτέλεια (τάση) της κοινωνικής ανάπτυξης ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλοι υποκειμενικοί όροι για το πέρασμα της πραγματικής δυνατότητας στην αποτελεσματική πραγματοποίησή της. Ο υποκειμενικός παράγοντας παίζει θεμελιώδη ρόλο όταν έχουν πραγματοποιηθεί οι αντικειμενικοί όροι, αλλά είναι παράλογο να τον χωρίζουμε από τους αντικειμενικούς παράγοντες, γιατί αυτοί, σε τελευταία ανάλυση, καθορίζουν την ανάπτυξη του υποκειμενικού παράγοντα και της ιστορίας στο σύνολό της. (Γκαρωντύ, 1962: 251)

Αντιλαμβανόμαστε έτσι, αυτό με το οποίο έχουμε έλθει αντιμέτωποι πάμπολλες φορές εμπειρικά, πώς γίνεται κάθε επίμονη αντίδραση και ένσταση στο μαρξισμό να καταλήγει σε ακραίες εκφράσεις, πχ αντικομμουνισμό, θεολογία ή αντικομμουνιστική συγκρότηση σε μεσσιανική-θεολογική βάση. Γιατί εν τέλει, η αμφισβήτηση του μαρξισμού γίνεται ριζική απόρριψη και ανορθολογική, αντικομμουνιστική μεταστροφή, επειδή ουσιαστικά συγκρούεται και απορρίπτει την ορθολογική-επιστημονική του βάση! Ας μην αιφνιδιαζόμαστε λοιπόν από τις οβιδιακές μεταμορφώσεις νυν και πρώην συνοδοιπόρων, αλλά ας κατανοήσουμε καλύτερα το θεμέλιο του ανορθολογισμού. Και σ’ αυτή την κατανόηση βοηθά, (ειδικά τα πρώτα κεφάλαια περί αναγκαιότητας, ανάγκης, τυχαίου, διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού) το εν λόγω βιβλίο της μαρξιστικής περιόδου του Ρ. Γκαρωντύ.

 


Έχει διαβαστεί 1790 φορές

Σχόλια

  • Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.
 
Παρακαλώ περιμένετε...

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Αναζήτηση

advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement

Συνέντευξη τύπου της πρέσβειρας της Κούβας Zelmys María Domínguez Cortina

Το βιβλιοχαρτοπωλείο «EΠΙΚΑΙΡΟ» κοντά σας με υπηρεσία Delivery!

advertisement
advertisement
advertisement
advertisement

Το βιβλιοχαρτοπωλείο «ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΟ» κοντά σας με υπηρεσία Delivery!

advertisement

«Η Εθνική Αντίσταση στη Βέροια: Ένα οδοιπορικό στους δρόμους της πόλης μας και στη ιστορία της χώρας μας»

«Άτιμη Ασφαλιστική»

advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement
advertisement

Ο Καιρός στη Βέροια



Ο καιρός τώρα

Μερική συννεφιά
Μερική συννεφιά
Θερμοκρασία 22 °C
Άνεμος ΑΒΑ 2-3 μποφόρ

Τετάρτη, 29 Ιουνίου

Μερική λιακάδα
Μερική λιακάδα
Θερμοκρασία 23 ως 34 °C
Άνεμος ΑΒΑ 2-4 μποφόρ

Πέμπτη, 30 Ιουνίου

Λιακάδα
Λιακάδα
Θερμοκρασία 22 ως 35 °C
Άνεμος Α 2-4 μποφόρ

Ποιός είναι online

Έχουμε online 454 επισκέπτες και 0 μέλη.