Μνήμη των πολέμων και πόλεμοι της μνήμης: μνημεία, αντιμνημεία και βετεράνοι πολέμου στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου

του Γιώργου Χρανιώτη,Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών

Παρουσιάζουμε σημεία-περίληψη της ενδιαφέρουσας παρέμβασης του στο 48ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλολόγων το Σάββατο 12/11

"Η Ελλάδα βρισκόταν σχεδόν σε διαρκή πολεμική κατάσταση κατά την περίοδο που ξεκίνησε με τους θριαμβευτικούς Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13) και ολοκληρώθηκε με την καταστροφική λήξη του Ελληνοτουρκικού Πολέμου το 1922. Η μνήμη αυτών των πολέμων δέσποζε στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και δημιούργησε ξεχωριστές αφηγήσεις που αντανακλούσαν ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις.

Το κράτος, με κύριους εκφραστές τον στρατό και την εκκλησία, προσπαθούσε να εμφυσήσει μύθους ηρωισμού και "αυτοθυσίας για την πατρίδα".  Προσπάθησαν να νομιμοποιήσουν τις θυσίες του πολέμου μέσω διαφόρων μορφών μνημοσύνων και μνημείων. Από την άλλη πλευρά, οι αριστερές οργανώσεις βετεράνων πολέμου κυριαρχούσαν στην αντιπολίτευση. Διαμόρφωσαν αυτό που ο Samuel Hynes, στη μελέτη του για την επιρροή του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στην αγγλική κουλτούρα, περιέγραψε ως μια εναλλακτική ερμηνεία του πολέμου που εκφράστηκε με "αντι-μνημεία". Αυτό περιελάμβανε διάφορες μορφές εορτασμών και μορφές τέχνης με τις οποίες η κατανόηση του πολέμου μπορούσε να εκφραστεί σε ποιήματα, μυθιστορήματα και τραγούδια. Τα έργα αυτά αμφισβητούσαν τις παραδοσιακές "ηρωικές" αξίες, αντιπροσωπεύοντας έτσι μια σφοδρή απόρριψη της επίσημης αφήγησης πίσω από την κατασκευή πολεμικών μνημείων.

Το κεντρικό μας επιχείρημα υποστηρίζει ότι οι βετεράνοι πολέμου, ως φορείς του αντιπολεμικού πνεύματος, δεν είχαν διαγράψει από τη μνήμη τους τις κακουχίες της στρατιωτικής θητείας κατά τη διάρκεια των πολέμων. Αντιστεκόμενοι στην αυθαιρεσία και την καταπίεση από τους αξιωματικούς και τη διοίκηση, επιδίωξαν με σθένος να γίνουν σεβαστά τα δικαιώματά τους ως πολίτες. Το μήνυμα της αντίθεσής τους στον πόλεμο απευθυνόταν πρώτα απ' όλα στους αποστρατευθέντες στρατιώτες, στα θύματα του πολέμου και ιδιαίτερα στους νέους ως μελλοντικούς στρατιώτες, αλλά έφτασαν και στο ευρύ κοινό. Οι εμπειρίες τους από τα πεδία των μαχών και τη στρατιωτική ζωή εγκατέστησαν μέσα τους την αίσθηση του καθήκοντος να λένε την αλήθεια για τη φρίκη και την αγριότητα του πολέμου, προκειμένου να αποτραπεί μια νέα καταστροφή υποσχόμενοι παράλληλα την επαναστατική πολιτική αλλαγή.

Για την εισήγηση μας θα αξιοποιήσουμε υλικό που σχετίζεται με πολεμικά μνημεία, νεκρολογίες βετεράνων πολέμου, δημόσιο λόγο που καταγράφεται σε άρθρα εφημερίδων, μαρτυρίες, απομνημονεύματα, βιβλία, φυλλάδια, μυθιστορήματα, ποιήματα, τραγούδια και πρακτικά συνεδρίων. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να παρουσιάσουμε πολλές πτυχές της αντιπολεμικής ρητορικής και πρακτικής, όπως εκφράζεται στις αφηγήσεις όσων βίωσαν τη φρίκη του πολέμου."

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

Οι πύραυλοι και οι πρόθυμοι...

Επόμενο άρθρο

Οι ευθύνες για τη σαπίλα των παρακολουθήσεων