Ο Κάθετος Διάδρομος απλώνεται στα Βαλκάνια

Στο Βελιγράδι πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 6 Οκτώβρη η 2η Τετραμερής Υπουργική Συνάντηση για την Ενέργεια και τη Διασυνδεσιμότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με τη συμμετοχή των υπουργών Ενέργειας της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας, καθώς και των επικεφαλής των διαχειριστών των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας των τεσσάρων χωρών.

Στη συνάντηση συμμετείχαν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας Σταύρος Παπασταύρου, η υπουργός Ενέργειας της Σερβίας Ντούμπραβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς, η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας Σάνια Μποζίνοφσκα και η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Ιβα Πέτροβα.

Η συνάντηση αποτέλεσε συνέχεια της πρώτης τετραμερούς που είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 15 Μαΐου, με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία έχει αναλάβει ρόλο σημαιοφόρου του σχεδιασμού «ενεργειακής κυριαρχίας» του Λευκού Οίκου στην ευρύτερη περιοχή.

Στο τραπέζι βρέθηκαν η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων φυσικού αερίου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, η λειτουργία των ενεργειακών αγορών, καθώς και νέα έργα φυσικού αερίου και πετρελαϊκών προϊόντων.

Κεντρική θέση στις συζητήσεις κατείχε ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, με τους τέσσερις υπουργούς να επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους για την επέκταση και ενίσχυσή του. Στο πλαίσιο αυτό χαιρετίστηκε η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στον σχεδιασμό του Διαδρόμου, καθώς και η επικείμενη έναρξη της κατασκευής της διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών.

Μεγάλη ατζέντα ενεργειακών υποδομών

Η διασύνδεση Σερβίας - Βόρειας Μακεδονίας, μήκους 145 χιλιομέτρων, αποτελεί το επόμενο κομμάτι της διαδρομής προς τα βόρεια Βαλκάνια. Η σερβική πλευρά έχει θέσει ως στόχο την ολοκλήρωση του έργου το πρώτο τρίμηνο του 2028, ενώ ήδη έχουν παραδοθεί οι πρώτοι σωλήνες και προχωρούν οι διαδικασίες για την έναρξη της κατασκευής.

Το έργο θα συνδεθεί με τη διασύνδεση Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας, η οποία βρίσκεται υπό κατασκευή. Σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση, το ελληνικό τμήμα αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και το τμήμα στη Βόρεια Μακεδονία το 2027. Η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας, Σάνια Μποζίνοφσκα, επιβεβαίωσε ότι ο αγωγός θα σχεδιαστεί έτσι ώστε να μπορεί να μεταφέρει και υδρογόνο.

Παράλληλα με το φυσικό αέριο, στο Βελιγράδι συζητήθηκε η ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Η Σερβία παρουσίασε τον σχεδιασμό για τον Central Balkan Corridor, μια νέα γραμμή μεταφοράς 400 kV, ενώ η Βουλγαρία ενημέρωσε για την πρόοδο του East-West Electricity Corridor. Στο ίδιο πλαίσιο εντάχθηκαν στην ατζέντα και συζητήσεις για έργα ΑΠΕ, μπαταριών και αντλησιοταμίευσης.

Οσον αφορά τη μεταφορά πετρελαίου, οι υπουργοί συζήτησαν την πιθανή επέκταση της διαδρομής πετρελαϊκών προϊόντων Θεσσαλονίκη - Σκόπια - Νις. Μια τέτοια σύνδεση θα μπορούσε να ενισχύσει την πρόσβαση της Σερβίας, μέσω Βόρειας Μακεδονίας, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και στις ενεργειακές υποδομές της Βόρειας Ελλάδας.

Οι υπουργοί συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συναντήσεις τους ανά εξάμηνο, με την επόμενη να πραγματοποιείται στη Σόφια, ενώ αποφασίστηκε να προσκληθεί και η Ρουμανία, διευρύνοντας το περιφερειακό σχήμα.

Ο ΔΕΣΦΑ από την πλευρά του επισημαίνει ότι μέσω της διασύνδεσης Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας και της συνέχειας προς τη Σερβία μπορούν να διοχετευθούν προς τα βόρεια ποσότητες που εισέρχονται από τις ελληνικές υποδομές. Η εξαγωγική δυναμικότητα της Ελλάδας προς τις γειτονικές αγορές αναμένεται να φτάσει περίπου τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2027.

Η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Σφερρούτσα, δήλωσε: «Ο Κάθετος Διάδρομος περνά από την πολιτική φιλοδοξία στην υλοποίηση. Οι υποδομές και η διαθέσιμη δυναμικότητα που υπάρχουν ήδη στην περιοχή μας αποτελούν μια ισχυρή βάση, όμως προτεραιότητα τώρα είναι να αξιοποιήσουμε αυτή τη δυναμικότητα, συνδέοντας τα συστήματα, εξαλείφοντας τα σημεία συμφόρησης και διασφαλίζοντας αξιόπιστες και ανταγωνιστικές ροές. Η επέκταση του Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, σε συνέχεια και του Μνημονίου Συνεργασίας που υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο, αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση».

Υπενθυμίζεται ότι το Μνημόνιο, στο οποίο αναφέρθηκε η Μ. Σφερρούτσα, υπογράφηκε στο περιθώριο του 10ου Southeast Europe Energy Forum, που διοργάνωσε το Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο σε συνεργασία με την πρεσβεία των ΗΠΑ και άλλους φορείς που συμμετέχουν ενεργά στην προώθηση των ευρωατλαντικών ενεργειακών σχεδιασμών, όπως το Atlantic Council.

Η κοινή ανακοίνωση των τεσσάρων υπουργών άλλωστε συνδέει ευθέως την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου με τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και τη σταδιακή απεξάρτηση των κρατών - μελών της ΕΕ από το ρωσικό αέριο, στο πλαίσιο του REPowerEU. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τους αμερικανικούς ενεργειακούς σχεδιασμούς στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και τη στόχευση της ΕΕ για τη σταδιακή απομάκρυνση του ρωσικού φυσικού αερίου από την ευρωπαϊκή αγορά.

Βγαίνουν από το συρτάρι παλαιότεροι ενεργειακοί σχεδιασμοί

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι επανέρχεται και η συζήτηση για τον λεγόμενο «εικονικό EastMed», ένα σχέδιο μεταφοράς φυσικού αερίου που δεν προϋποθέτει την κατασκευή ενός νέου μεγάλου υποθαλάσσιου αγωγού προς την Ευρώπη. Το σχέδιο βασίζεται στον συνδυασμό αγωγών, υποδομών υγροποίησης, πλοίων LNG και υφιστάμενων τερματικών σταθμών.

Η συζήτηση για τον «εικονικό EastMed» επανήλθε κατά την τριμερή Ελλάδας - Κύπρου - Αιγύπτου που έγινε στο περιθώριο του East Mediterranean Gas Forum στην Αθήνα, ανήμερα της επίσκεψης του Αμερικανού ΥΠΕΞ, Μ. Ρούμπιο.

Ενα από τα σενάρια που συζητούνται αφορά το κυπριακό κοίτασμα «Κρόνος», το οποίο εκμεταλλεύεται η «Eni» και σχεδιάζεται να συνδεθεί με το αιγυπτιακό κοίτασμα «Ζορ» μέσω υποθαλάσσιου αγωγού μήκους περίπου 105 χιλιομέτρων, ο οποίος αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Από εκεί, οι ποσότητες θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην Αίγυπτο για υγροποίηση και στη συνέχεια να μεταφερθούν με πλοία LNG στην Ελλάδα, στους τερματικούς της Ρεβυθούσας ή της Αλεξανδρούπολης και από εκεί στον Κάθετο Διάδρομο και τις ευρωπαϊκές αγορές, που από τα τέλη του 2027 θα «απεξαρτηθούν» από περίπου 20 δισ. κυβικά μέτρα του ρωσικού αερίου.

Το σχήμα αυτό προσφέρει μια διαφορετική διαδρομή από τον αρχικό σχεδιασμό του EastMed, που τελικά ακυρώθηκε μετά την απόσυρση της αμερικανικής στήριξης τον Γενάρη του 2022, ύστερα από αντιδράσεις της τουρκικής κυβέρνησης σχετικά με την όδευση των αγωγών. Το ενδιαφέρον δεν αφορά μόνο το κυπριακό κοίτασμα, αλλά και τα κοιτάσματα στα οποία δραστηριοποιούνται μεγάλοι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων η «ExxonMobil», η «Chevron», η «Eni» και η «Total», σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Αίγυπτος και το Ισραήλ.

Τα σχετικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η ιδέα του εικονικού αγωγού είναι ισραηλινή, και έχει τεθεί πρώτη φορά στα τέλη του 2024 από τον Ισραηλινό υπουργό Ενέργειας Ελι Κοέν στους τότε Ελληνες ομολόγους του, με αρχική πρόταση την υγροποίηση σε υποδομή της Κύπρου.

Στο μεταξύ, επιβεβαίωση πως οι πολυεπίπεδες διεργασίες που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη με όχημα τους ενεργειακούς σχεδιασμούς οξύνουν παραπέρα τους ανταγωνισμούς ήταν και η πρόσφατη δήλωση του Ελληνα ΥΠΕΝ, Στ. Παπασταύρου, στο ERTNEWS, όπου υποστήριξε πως ο Κάθετος Διάδρομος αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή και περιορίζει τον ρόλο της Τουρκίας και της Ρωσίας ενεργειακά.

Αλλωστε, πίσω από τους αγωγούς, το LNG και τις «νέες ενεργειακές πύλες» βρίσκεται η βαθύτερη εμπλοκή της Ελλάδας στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς για τις πηγές Ενέργειας, τους δρόμους μεταφοράς και τον έλεγχο των αγορών. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί απλώς ένα έργο διασυνδέσεων, αλλά τμήμα του ευρύτερου σχεδιασμού «ενεργειακής κυριαρχίας» των ΗΠΑ, της ΕΕ και των επιχειρηματικών ομίλων για την αναδιάταξη των ενεργειακών ροών και τον αποκλεισμό της Ρωσίας από την ευρωπαϊκή αγορά, σε μια περιοχή όπου η Ενέργεια συνδέεται όλο και πιο άμεσα με τα πολεμικά μέτωπα.

Η κυβέρνηση βαφτίζει αυτή την εμπλοκή «γεωπολιτική αναβάθμιση» και «ενεργειακή ασφάλεια», όμως για τον λαό σημαίνει νέες δεσμεύσεις που υπηρετούν τα συμφέροντα των μονοπωλίων, μεγαλύτερη έκθεση στους ανταγωνισμούς και στους πολεμικούς κινδύνους και, τελικά, νέο, πιο ακριβό λογαριασμό που καλείται να πληρώσει ο ίδιος.

Δ.Μ.

• Αναδημοσίευση από το τετρασέλιδο «Διεθνή και Οικονομία» του «Ριζοσπάστη», Παρασκευή 9 Οκτώβρη 2026 

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Επόμενο άρθρο

59η Επέτειος από τη δολοφονία του Τσε: Κομμουνιστής επαναστάτης που θα εμπνέει πάντα