Προετοιμασίες για πόλεμο και στο Διάστημα

Οταν οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν, στις 14 Σεπτεμβρίου, ότι έχουν εγκαταστήσει όπλα στο Διάστημα, κανείς εξοικειωμένος με το θέμα δεν «έπεσε από τα σύννεφα». Η στρατιωτική χρήση του Διαστήματος δεν είναι κάτι καινούργιο. Οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ και άλλων χωρών με διαστημικές δυνατότητες βασίζονται σε δορυφόρους για την επιτήρηση και την πλοήγηση εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα. Το GPS (Παγκόσμιο Σύστημα Εντοπισμού Θέσης), καθώς και οι δορυφόροι μετεωρολογίας και επικοινωνιών από τους οποίους εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό η σύγχρονη ζωή στη Γη, έχουν όλοι στρατιωτικές καταβολές. Καθώς αυτή η εξάρτηση αυξανόταν, αυξάνονταν παράλληλα και οι ανησυχίες των κρατών σχετικά με την υπεράσπιση των διαστημικών τους υποδομών και μέσων. Σταδιακά, η τροχιά της Γης έχει μετατραπεί όχι μόνο σε περιοχή από την οποία μπορεί κανείς να έχει μια πανοραμική θέα του πλανήτη μας, αλλά και σε ένα πεδίο διεξαγωγής πολέμου με έντονο ανταγωνισμό για τη διεκδίκησή του.

Αυτή η παραδοχή εκ μέρους των ΗΠΑ, λέει ο Jonathan McDowell, αστροφυσικός που παρακολουθεί τις εκτοξεύσεις πυραύλων και τη δραστηριότητα στο Διάστημα, αποτελεί απλώς το επόμενο βήμα σε αυτή τη διαδικασία. «Δεν προέκυψε από το πουθενά», επισημαίνει. «Οι ΗΠΑ παραμένουν η χώρα που εξαρτάται περισσότερο από τα διαστημικά μέσα για τις επιχειρήσεις της και, κατά συνέπεια, παραμένουν η χώρα που έχει τα περισσότερα να χάσει από μια σύγκρουση στο Διάστημα». Η ανακοίνωση δεν ήταν τίποτα περισσότερο από την επιβεβαίωση αυτού που οι αντίπαλοι μπορούν να διαπιστώσουν μόνοι τους, απλώς κοιτάζοντας ψηλά στον ουρανό. Αν και οι πραγματικές τους αποστολές ενδέχεται να παραμένουν μυστικές, οι περισσότεροι διαβαθμισμένοι στρατιωτικοί δορυφόροι μπορούν εύκολα να εντοπιστούν και να καταγραφούν από το έδαφος.

Ωστόσο, κανένα άλλο κράτος δεν έχει παραδεχτεί ποτέ δημόσια ότι διαθέτει διαστημικά όπλα. Η απόφαση των ΗΠΑ να προβούν σε αυτή την κίνηση τώρα, στέλνει μήνυμα στους αντιπάλους, την Κίνα και τη Ρωσία, που διαθέτουν τα δικά τους - έστω και συγκαλυμμένα - διαστημικά όπλα, ότι και οι ΗΠΑ έχουν ήδη τέτοια όπλα σε θέση βολής και μπορούν να υπερασπιστούν την κρίσιμη διαστημική υποδομή τους. Παραμένουν, όμως, δύο κρίσιμα ερωτήματα: Τι ακριβώς είναι αυτά τα διαστημικά όπλα και τι μπορεί να σημαίνουν για τους ανθρώπους πάνω στη Γη;

Τα διαστημικά όπλα μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις γενικές κατηγορίες: Πυρηνικές βόμβες, όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας, κινητικά αντιδορυφορικά όπλα και πλατφόρμες, που διαταράσσουν ή αχρηστεύουν τη λειτουργία δορυφόρων, χωρίς να τους καταστρέφουν ολοσχερώς. Για την τελευταία κατηγορία, πιο αποτελεσματική θα ήταν πιθανότατα μια πλατφόρμα που πλησιάζει ένα εχθρικό διαστημικό σκάφος μέσω διαδικασιών, που είναι γνωστές ως «επιχειρήσεις συνάντησης και προσέγγισης» (RPOs).

Τα πυρηνικά όπλα στο Διάστημα απαγορεύονται από τη Συνθήκη του ΟΗΕ για το Εξώτερο Διάστημα του 1967 και η επικρατούσα άποψη είναι ότι η χρήση τους θα είχε ολέθριες συνέπειες για όλους. Η πυροδότηση μιας πυρηνικής βόμβας εκεί θα κατέστρεφε ή θα αχρήστευε αρχικά τους κοντινούς δορυφόρους, ενώ στη συνέχεια η ζημιά θα εξαπλωνόταν καθώς σωματίδια υψηλής ενέργειας από την έκρηξη, ικανά να καταστρέψουν τα ηλεκτρονικά κυκλώματα, θα διασπείρονταν σε τεράστιες περιοχές. Σαν να μην έφτανε αυτό, οι αδρανοποιημένοι δορυφόροι θα άρχιζαν να συγκρούονται με άλλα αντικείμενα, δημιουργώντας αλυσιδωτή παραγωγή συντριμμιών, που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα και θα μπορούσαν να αχρηστέψουν τους περισσότερους εναπομείναντες δορυφόρους σε ένα καταστροφικό φαινόμενο ντόμινο, γνωστό ως «σύνδρομο Kessler».

Από τη Γη, πιθανότατα θα βλέπαμε εντυπωσιακές χρωματικές λάμψεις στον ουρανό, που θα ακολουθούνταν από σοβαρούς οικονομικούς κλυδωνισμούς και στρατιωτικές συγκρούσεις σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς κρίσιμες υπηρεσίες, που βασίζονται στο Διάστημα, θα έπαυαν να λειτουργούν. Αν και οι ΗΠΑ έχουν κατηγορήσει τη Ρωσία ότι επιδιώκει να θέσει πυρηνικά όπλα σε τροχιά, η πυροδότηση μιας πυρηνικής κεφαλής στο Διάστημα θεωρείται εξαιρετικά απίθανη προς το παρόν, αφού ακυρώνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και την παρουσία του ίδιου του επιτιθέμενου σε τροχιά.

Τα κινητικά αντιδορυφορικά όπλα περιλαμβάνουν μέσα όπως πυραύλους ή άλλα διαστημικά σκάφη, που προσκρούουν με ορμή πάνω στους δορυφόρους και τους διαλύουν. Αυτά τα όπλα μπορεί να είναι αποτελεσματικά, αλλά δεν αποτελούν απαραίτητα την πιο στρατηγική επιλογή. Τα θραύσματα που προκύπτουν - αν και λιγότερα σε σχέση με μια πυρηνική έκρηξη - θα εξακολουθούσαν να ενέχουν σοβαρούς κινδύνους.

Τα όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας (ισχυρά λέιζερ) θα μπορούσαν επίσης να εξουδετερώσουν δορυφόρους είτε από το έδαφος, είτε αφού μεταφερθούν στο Διάστημα, ενώ οι δέσμες τους με δυνατότητα στόχευσης ακριβείας, κινούμενες με την ταχύτητα του φωτός, θα αναχαίτιζαν και θα αχρήστευαν διαστημικά σκάφη, παράγοντας παράλληλα ελάχιστα συντρίμμια. Ωστόσο, τα όπλα λέιζερ δεν έχουν φτάσει ακόμη στο απαιτούμενο επίπεδο τεχνικής ωριμότητας, ενώ η χρήση τους θα αποτελούσε μια ιδιαίτερα επιθετική επίδειξη ισχύος στην παρούσα φάση του ανταγωνισμού για την πρωτοκαθεδρία στο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Ετσι, απομένει η ευρεία κατηγορία της παρεμβολής στη λειτουργία δορυφόρων μέσω ελιγμών προσέγγισης και συνάντησης (RPO) και άλλων διακριτικών μεθόδων. Ενα από τα πιο προφανή σενάρια αφορά μια διαστημική πλατφόρμα, που χρησιμοποιεί ελιγμούς RPO για να πλησιάσει έναν στόχο και να διαταράξει τις επικοινωνίες ή τις δυνατότητες ανίχνευσής του. Μια τέτοια συσκευή, γνωστή ως παρεμβολέας επικοινωνιών (jammer), αποτελεί μορφή ηλεκτρονικού όπλου που εκπέμπει ηλεκτρομαγνητικό «θόρυβο», με στόχο να υπερκαλύψει τα σήματα μεταξύ επίγειων σταθμών και δορυφόρων. Αυτού του είδους η παρεμβολή μπορεί ουσιαστικά να αχρηστεύσει το διαστημικό σκάφος - στόχο, εμποδίζοντας κρίσιμες στρατιωτικές λειτουργίες πλοήγησης και συλλογής πληροφοριών.

Δεκαεπτά μικροί αμερικανικοί δορυφόροι που πιθανότατα λειτουργούν ως παρεμβολείς εκτοξεύτηκαν ως μυστικά φορτία κατά τη διάρκεια της τελευταίας τετραετίας. Οι δορυφόροι αυτοί βρίσκονται σε γεωστατική τροχιά γύρω από τη Γη - σε τόσο μεγάλο υψόμετρο, ώστε κινούνται με την ίδια ταχύτητα που περιστρέφεται ο πλανήτης - γεγονός που καθιστά τον καθέναν τους μια ουσιαστικά ακίνητη σκοπιά, η οποία παρακολουθεί συνεχώς μια συγκεκριμένη περιοχή της υδρογείου από ψηλά. Ωστόσο, ορισμένοι από τους παρεμβολείς, που βρίσκονται ήδη σε τροχιά, μπορεί να είναι πλατφόρμες ειδικά σχεδιασμένες για ελιγμούς RPO, οι οποίες δεν προορίζονται καθόλου για παραμονή σε σταθερό σημείο.

Η εκτέλεση ενός ελιγμού RPO είναι πολύ πιο δύσκολη από το παράλληλο παρκάρισμα ενός αυτοκινήτου ή την πτήση αεροσκαφών σε σχηματισμό. Σε τροχιά, οι δορυφόροι δεν «πετούν» με την παραδοσιακή έννοια. Στην πραγματικότητα, πέφτουν με πολύ υψηλές ταχύτητες. Η προσέγγιση ενός άλλου αντικειμένου χωρίς αυτό να απομακρυνθεί αστραπιαία απαιτεί ελιγμούς για την είσοδο στο τροχιακό του επίπεδο και την εξίσωση της ταχύτητας. Μόλις επιτευχθεί αυτό, ένας δορυφόρος RPO μπορεί να προβεί σε διάφορες ενέργειες, όπως η επιθεώρηση του στόχου, η προστασία του από επιθέσεις, η παρεμβολή στις επικοινωνίες του ή η παρεμπόδιση των οπτικών του συστημάτων. Εξοπλισμένος με ρομποτικό βραχίονα, ένας δορυφόρος RPO θα μπορούσε να πιάσει ένα άλλο διαστημικό σκάφος για να το ανεφοδιάσει με καύσιμα ή να τροποποιήσει την τροχιά του ή ακόμα και να το ωθήσει εντελώς εκτός τροχιάς. Η τεχνολογία για την επίτευξη όλων αυτών εξελίσσεται και γίνεται πιο οικονομική, ενώ κρατικοί και εμπορικοί φορείς πειραματίζονται με διάφορα είδη ελιγμών προσέγγισης και λειτουργίας σε τροχιά (RPO).

Το 2022, η Κίνα πραγματοποίησε με επιτυχία έναν ελιγμό RPO για την απομάκρυνση ενός ανενεργού δορυφόρου από την τροχιά του, ενώ έκτοτε έχει επιδείξει δυνατότητες επισκευής δορυφόρων σε τροχιά. Οι ΗΠΑ φυσικά ανησυχούν ότι η Κίνα θα μετατρέψει αυτή την ικανότητα προσέγγισης δορυφόρων σε στρατιωτική στρατηγική.

Σύμφωνα με αμερικανικούς ισχυρισμούς, την τελευταία δεκαετία η Ρωσία εκτοξεύει διαστημικά σκάφη τύπου «ρωσικής μπάμπουσκα» (δηλαδή σκάφη που μεταφέρουν άλλα σκάφη στο εσωτερικό τους), τα οποία απελευθερώνουν έναν μικρότερο δορυφόρο για να παρακολουθεί στόχους μέσω ελιγμών RPO μεγάλης εμβέλειας. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτοί οι μικρότεροι δορυφόροι φέρουν κινητικά όπλα ικανά να καταστρέψουν τους εν λόγω στόχους. Η παρακολούθηση μέσω ραντάρ έχει αποκαλύψει ότι το υπό δοκιμή διαστημoπλάνο της Κίνας εκτελεί παρόμοιες ενέργειες με μικρά αντικείμενα τα τελευταία χρόνια. Σε ένα τέτοιο περιστατικό, το σκάφος ολοκλήρωσε μια διαδικασία απελευθέρωσης και επανασύλληψης αντικειμένου μόλις μία ημέρα πριν από τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τα διαστημικά όπλα των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ, φυσικά, δεν έχουν μείνει με σταυρωμένα τα χέρια. Το καλοκαίρι, η εταιρεία «True Anomaly» - η οποία συνεργάζεται στενά με τον αμερικανικό στρατό - ολοκλήρωσε μια δοκιμαστική αποστολή κατά την οποία ένας δορυφόρος καταδίωξε και φωτογράφισε έναν άλλον, ο οποίος προσπαθούσε ενεργά να διαφύγει. Τα τελευταία δύο χρόνια, μια αμερικανική εταιρεία πραγματοποίησε με επιτυχία επιχείρηση RPO με ένα τεράστιο κομμάτι διαστημικών συντριμμιών, πλησιάζοντας το αντικείμενο σε απόσταση μόλις 15 μέτρων για να το επιθεωρήσει, ενώ μια άλλη επέδειξε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ένα τροχιακό «όχημα ρυμούλκησης», ικανό να παρέχει υπηρεσίες συντήρησης και να μετακινεί άλλους δορυφόρους.

Χωρίς καθολικούς «κανόνες κυκλοφορίας», που να ορίζουν πότε μια απόσταση θεωρείται υπερβολικά μικρή, οι προκλητικοί ελιγμοί RPO θα μπορούσαν γρήγορα να μετατραπούν σε εστίες σύγκρουσης, είτε στο έδαφος είτε σε τροχιά. Καθώς οι διαστημικές δυνάμεις προσπαθούν να εξελίξουν την τεχνολογία τους όσο το δυνατόν ταχύτερα (και συχνά όσο το δυνατόν πιο αθόρυβα), ένας δορυφόρος που δοκιμάζει τις δυνατότητές του ή πλησιάζει για να επιθεωρήσει ένα άλλο σκάφος ενδέχεται να ξεπεράσει άθελά του αυτά τα ασαφή όρια, πυροδοτώντας μια παγκόσμια σύρραξη.

Οι ελιγμοί RPO είναι χρήσιμοι για εργασίες όπως η συντήρηση δορυφόρων, η απομάκρυνση διαστημικών συντριμμιών και η κατασκευή εξαρτημάτων σε τροχιά. Αν και οι επιχειρήσεις προσέγγισης και ελιγμών στο Διάστημα (RPO) θα μπορούσαν να αποτελέσουν το πρώτο βήμα προς έναν καταστροφικό διαστημικό πόλεμο, θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στη διατήρηση του διαστημικού οικοσυστήματος στον 21ο αιώνα.

Με περίπου 18.000 ενεργούς δορυφόρους να περιφέρονται γύρω από τη Γη και προτάσεις για την εκτόξευση εκατομμυρίων ακόμη, ένας σημαντικός μετασχηματισμός συντελείται ήδη πάνω από τα κεφάλια μας. Καθώς αυτή η επανάσταση εξελίσσεται, οι δυνατότητες των RPO για τον καθαρισμό συντριμμιών και τη διάσωση δορυφόρων θα μπορούσαν να αποτρέψουν την καταστροφή, διατηρώντας το τροχιακό περιβάλλον ασφαλές και προσβάσιμο για όλους. Ομως, όπως όλα κι αυτό εξαρτάται από την πορεία των πραγμάτων κάτω στη Γη, που καθορίζεται από τον ανταγωνισμό των καπιταλιστικών κέντρων. Και ο ανταγωνισμός αυτός δείχνει εδώ και καιρό την πορεία προς τον πόλεμο.