Στην κατάμεστη αίθουσα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Βέροιας παρουσιάστηκε ο πρώτο μυθιστόρημα της Βεροιώτισσας δικηγόρου Ιφιγένειας Βουρδούνη το απόγευμα της Τετάρτης 23/11 στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας.Την εκδήλωση συντόνιζε η δικηγόρος Φλώρα Θεμέλη, παιδική φίλη της συγγραφέως που αναφέρθηκε και στο βιογραφικό της  ενώ το βιβλίο παρουσίασε ο Αλέκος Χατζηκώστας, δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Ολόκληρη η παρέμβαση του Αλέκου Χατζηκώστα

Θα ξεκινήσω κάπως «ανορθόδοξα».Θα απαντήσω στο πως βρέθηκα εγώ στο πάνελ. Το πρώτο τηλέφωνο έγινε από τη γνωστή-από Θεσσαλονίκη- ποιήτρια Αλεξάνδρα Λουκίδου που έκανε τη σχετική πρόταση, μιλώντας με καλά λόγια για το βιβλίο αλλά και τη συγγραφέα. Ακολούθησε στη συνέχεια η επαφή με εκπρόσωπο του ΚΕΔΡΟΥ και το ναι από μέρους ήταν άμεσο. Οι λόγοι βασικά δύο:

Ο πρώτος έχει να κάνει με το γεγονός ότι η Ιφιγένεια είναι συμπατριώτισα. Βασική μου αρχή, το έχω πει και το έχω γράψει πολλές ότι στηρίζω και θα στηρίζω και στο μέλλον κάθε συγγραφική προσπάθεια προερχόμενη από ανθρώπους του τόπου μου.

Ο δεύτερος γιατί το βιβλίο στηρίζεται σε ένα ιστορικό πλαίσιο (δεκαετία ’40,Κατοχή-Αντίσταση) για το οποίο έχω γράψει όπως γνωρίζεται ήδη τρία βιβλία, και εκατοντάδες άρθρα. Επομένως είμαι στο πάνελ για να καταθέσω τις σκέψεις μου, όχι ως ειδικός της λογοτεχνίας αλλά πρώτιστα ως αναγνώστης.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια, έχουμε πληθώρα βιβλίων που αναφέρονται στην περίοδο αυτή από ιστορική ή όπως είναι της μόδας «πολυθεματική προσέγγιση», ενώ υπάρχει ήδη και νέα λογοτεχνική παραγωγή με αναφορές στην περίοδο αυτή. Φυσικά όχι πάντα πετυχημένα. ‘Η να το πω διαφορετικά παλιές προσεγγίσεις (που δεν άντεχαν σε παλιότερες εποχές γιατί πέρα από τ’ άλλα υπήρχε ζωντανή η μνήμη αλλά και οι πρωταγωνιστές των γεγονότων) εμφανίζονται ξανά σήμερα ντυμένες με φανταχτερά ρούχα π.χ «διεπιστημονικές προσεγγίσεις» με βασικό στόχο τη διαστρέβλωση της πραγματικής ιστορίας και των αιτιών τους. Σε επίπεδο λογοτεχνίας δυστυχώς συχνά έχουμε το  φαινόμενα να υπάρχει μπόλικη ιστορία (και όχι πάντα δοσμένη σωστά) και «ολίγην λογοτεχνία» έτσι για συμπλήρωμα…

Στο μυθιστόρημα της συμπολίτισσας μας Ιφιγένειας Βουρδούνη παρακολουθούμε ένα οικογενειακό δράμα τοποθετημένο στο ιστορικό πλαίσιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κινείται στα όρια του ιστορικού μυθιστορήματος, χωρίς να εντάσσεται κατ’ απόλυτο τρόπο στο γραμματολογικό αυτό είδος. Ουσιαστικά τα ιστορικά γεγονότα αποτελούν τον καμβά μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται η ιστορία των μελών της συγκεκριμένης οικογένειας.

Η  αφήγηση εστιάζει περισσότερο στις μεταξύ τους σχέσεις, τις περιπέτειες τους, στην πολύπαθη  διαδρομής του στις εξαιρετικά κρίσιμες συνθήκες του πολέμου και της ναζιστικής θηριωδίας. Αναπόφευκτα η πορεία τους, οι επιλογές τους και η δράση τους συνυφαίνεται μ’ αυτές τις συνθήκες και σφραγίζεται  απ’ αυτές. Οι βομβαρδισμοί, η κατάληψη της χώρας μας, η πείνα, οι διωγμοί των εβραίων, η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, η ανατίναξη της γέφυρες του Γοργοποτάμου , ο Άρης Βελουχιώτης, η σφαγή του Διστόμου, οι μαζικές εκτελέσεις στο Άουσβιτς και από κοντά η συνεργασία με το κατακτητή, οι ευθύνες των γερμανών πολιτών κ.α

Φυσικά ας μου επιτραπεί και μία ιστορικού χαρακτήρα παρατήρηση. Η οπτική γωνία που αναφέρεται σε κάποια ιστορικά γεγονότα όπως η προσωπικότητα του Βελουχιώτη,ο χαρακτήρας της αντιπαράθεσης ΕΛΑΣ-ΕΔΣ, η προέλαση του κόκκινου στρατού στο Βερολίνο δεν με βρίσκουν σύμφωνο και κατά τη γνώμη μου ως ιστορικού συγγραφέα δεν αποδίδουν τη πραγματικότητα.

Λίγα για την υπόθεση

Η Θοδώρα και ο Ιάκωβος έχουν μια υπέροχη οικογένεια, με πέντε παιδιά: την Ασπασία, τον Άρη, τους δίδυμους Σάββα και Βαλάντη, και τον κωφάλαλο Αργύρη. Μελανό σημείο η συμπεριφορά του Άρη, ο οποίος αισθάνεται ότι έχει στερηθεί τη στοργή και την αγάπη της μάνας και νιώθει απέχθεια για όλους. Κυνικός, απρόβλεπτος και σκληρός, ματώνει την καρδιά των γονιών του και προκαλεί συνεχείς αναταράξεις στην ζεστή ατμόσφαιρα του σπιτιού. Ο πόλεμος που επισκέπτεται ξαφνικά το νησί τους και η καταγωγή της Θοδώρας, θα τους αναγκάσουν να πάρουν τραγικές αποφάσεις για να σωθούν. Οι δίδυμοι φεύγουν για να πολεμήσουν, ο Άρης για την Αθήνα στη θεία Καλλιόπη, η Ασπασία στη Γερμανία για να εργαστεί ως γιατρός κοντά σ' ένα επιστήθιο φίλο. Και ο Αργύρης ξετυλίγει το κουβάρι των γεγονότων που συντάραξαν τη ζωή τους, τις κακουχίες, τα λάθη, τις προδοσίες, τις μάχες, τις θυσίες. Ποιος θα καταφέρει να επιβιώσει και να ξεφύγει από το άσβεστο μίσος;

Βέβαια κατά τη συγγραφέα ο πόλεμος και οι όροι που αυτός επιβάλλει δεν αποτελούν τον μοναδικό παράγοντα που δρομολογεί τη ζωή των ηρώων της. Είναι η κοινωνική τους καταγωγή, η ιδιοσυγκρασία τους αλλά τονίζεται και υπερτονίζεται  και μια μεταφυσική διάσταση που συνέχει τη ζωή των ανθρώπων και που στο τέλος του έργου αναφέρεται ως το απόσταγμα. Χαρακτηριστικά διαβάζουμε: «Ήξερα πλέον στα σίγουρα πως κάποιος άλλος καθόριζε τον προορισμό μου και πως εγώ ήμουν μονάχα ο καπετάνιος στο καράβι της ζωής μου. Ας γίνει το  θέλημά του»

Καθίσταται προφανής επομένως η φιλοσοφική τοποθέτηση της συγγραφέως απέναντι στο ζήτημα της ανθρώπινης ζωής και αυτή αναδεικνύεται μέσα από την εξιστορημένη υπόθεση.

Ο αφηγητής δραματοποποιημένος ομοδιηγητικός καθώς είναι ένα από τα παιδιά της οικογένειας ο Αργύρης, ξεκινά την γραμμική αφήγηση του,από τις πρώτες ημέρες μετά την κήρυξη του πολέμου από τους Ιταλούς και την ολοκληρώνει με το τέλος του πολέμου όπου πάνω στα συντρίμμια επικάθονται οι συντετριμμένοι ήρωες με διαλυμένες τις ζωές τους και τις μεταξύ τους σχέσεις. Η οικογένεια του Αργύρη βρίσκεται σε απόλυτο παραλληλισμό με την φύση και την ιστορία του πολέμου. Η κυριολεξία θα λέγαμε συναντά την μεταφορά.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η Ιφιγένεια Βουρδούνη πλάθει τους ήρωες της με μυθιστορηματικό τρόπο, καθώς εξελίσσονται και διαμορφώνουν τη συμπεριφορά τους και την οπτική τους παράλληλα με τα γεγονότα χωρίς να’ναι προκαθορισμένο οτιδήποτε, χτίζοντας σταδιακά οι χαρακτήρες τους. Αν και σ’ αυτό το σημείο μπορεί να παρατηρήσει κανείς πως ως ένα βαθμό η αληθοφάνεια τους είναι ζητούμενο και όχι δεδομένο καθώς αναφέρονται ακραίες-πολύ ακραίες περιπτώσεις- που αγγίζουν τα όρια του φαντασιακού της λογοτεχνικής γραφής ξεφεύγοντας από τα δεδομένα της πραγματικότητας.

Συμπληρωματικά ως προς τον αφηγητή και το είδος της εστίασης που χρησιμοποιεί θα προσθέταμε πως έχουμε 2 οπτικές του ίδιου αφηγητή.

Έτσι ξεκινά ο αφηγητής να μας αφηγείται τα γεγονότα απ’  την οπτική του μικρού παιδιού, με τις δικές  του προσλαμβάνουσες. Χαρακτηριστικά διαβάζουμε: «Έγειρα πίσω το κεφάλι μου και τα δάκρυα που’χαν λιμνάσει στη στέφη των ματιών μου ξεχύθηκαν στα μάγουλα μου, νερά που σπάσανε το φράγμα. Ναι ο κίνδυνος ερχόταν από ψηλά, τα αεροπλάνα είχαν φτάσει. Είναι όμορα τα αεροπλάνα  και είναι τόσο κοντά μου. Ναι το χέρι μου ν’ απλώσω και θα τα φτάσω. Μη με τραβάς μάνα ασε με, ασε με σου λέω».

Από ένα σημείο και ύστερα η αφήγηση πραγματοποιείται από τον ώριμο αφηγητή που σχολιάζει, κάνει πιο σύνθετες σκέψεις ερμηνεύει, φιλοσοφεί.

Ως προς  τους αφηγηματικούς τρόπους η συγγραφέας προτιμά την αφήγηση γοργή, γλαφυρή σε συνδυασμό με τους διαλόγους, όχι μακρόσυρτους αλά σύντομους, εύστοχους. Με το συνδυασμό αυτό  πετυχαίνει την ευχάριστη ροή του κειμένου αλλά και τον δυναμικό τρόπο παρουσίασης των ηρώων. Οι αναγνώστες τους ηθογραφούν, τους κατανοούν χωρίς διαμεσολάβηση του αφηγητή.

Ξεχωριστή αναφορά αξίζει να γίνει για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας, την οποία  υπηρετεί με πάθος και την ανυψώνει , γίνεται όπλο στα χέρια της που γοητεύει τον αναγνώστη εκλεπτυσμένη με σωστή δόση εκφραστικών σχημάτων αποκτά υφή ποιητική που δίνει δύναμη στην έκφραση για να μεταδοθούν με ευκρίνεια οι πιο λεπτές αποχρώσεις.

Τελειώνοντας θα θέσω ένα ρητορικό ερώτημα: Πόση αντίσταση και πόση φυγή, πόσο μίσος και πόσος πόνος, ποια τέχνη και ποια δράση; Πώς αντιδρά η λογοτεχνία στους φουρτουνιασμένους καιρούς; 

Η λογοτεχνία δεν αποτελεί, παρά το μένος και τη φούρια του καιρού της, έναν μοχλό αναπαραγωγής τής πραγματικότητας, μια διαρκής και ακατάπαυστα ανήσυχη ζύμωση, η οποία ενσωματώνει την πραγματικότητα στο λόγο της μόνο κατά το μέτρο που προφταίνει να τη μεταπλάσει καλλιτεχνικά, προσδίδοντάς της μιαν εμφανώς αναδιαταγμένη ενέργεια και λειτουργία. Η γωνία λήψης, λοιπόν, την οποία διαλέγει η Ιφιγένεια για την ύλη της είναι πολύ καθαρή και εύγλωττη. Καλή συνέχεια λοιπόν!

Στο τέλος η συγγραφέας  «ανακρίθηκε» από τον Αλέκο Χατζηκώστα δίνοντας απαντήσεις σε μια σειρά ζητήματα σχετικά με το βιβλίο της τονίζοντας ότι: «Είναι διαφορετικό το συναίσθημα να παρουσιάζω το βιβλίο στην πόλη μου, μεταξύ φίλων και συγγενών. Πολλοί είναι αυτοί που μου κάνουν την ερώτηση αν έχει το Βερολίνο ελαιώνες; Έχει τα πάντα παντού απαντάω εγώ, αρκεί να τα κουβαλάς στην ψυχή σου... Ο σκοπός του βιβλίου μου είναι το ψυχογράφημα των ηρώων μου. Το βιβλίο δεν είναι καθόλου βιωματικό, έχει στοιχεία δικά μου αλλά έγινα και λίγο κλέφτρα, κλέβοντας και στοιχεία από τις ζωές κοντινών μου ανθρώπων». Έπειτα αυτές να κολλάνε μεταξύ τους και να παίρνουν την τελική μορφή του βιβλίου». Παράλληλα διάβασε αποσπάσματα από αυτό καθώς και υπόγραψε το βιβλίο της.

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.