Γράφει ο Αντιστασιακός Νίκος Κόγιας

Η Νάουσα απελευθερώθηκε δυο σχεδόν μήνες πριν απ τη Βέροια .Αν θυμάμαι καλά ηταν 3 του Σεπτέμβρη. Του 1944 Η είσοδος των ΕΛΑΣιτών  στην πόλης της Νάουσας έγινε από αρκετούς δρόμους. Η δική μας μονάδα διανυκτέρευσε στο Μέγα Ρέμα. Στην πόλη μπήκαμε απ την πλευρά των Νεκροταφείων. Πριν φτάσουμε όμως στην πόλη μας περίμενε μια ευχάριστη έκπληξη. ΕΠΟΝίτες, ΕΜίτες άντρες και γυναίκες και κυρίως Αετόπουλα πολύ ώρα πριν φτάσουμε εμείς, ξεχύθηκαν στα γύρω αμπέλια και άλλοι με καλάθια, άλλοι στην ποδιά και άλλοι με τα χέρια και τον κόρφο, είχαν κάνει κατά μήκος του δρόμου διάφορους σωρούς: από σταφύλια, σύκα και καρύδια, κυδώνια και Ρόδια από του οποίους σωρούς μας πρόσφεραν γεμάτοι χαρά Τα οποία και δεχόμασταν εξ’ ίσου με μεγάλη χαρά.

Η ενέργεια αυτή των ΕΠΟΝΙτών και των μικρών Γαβριάδων μας, εκτός από και ξεχωριστή συγκίνηση, ήταν μια μεγάλη ανακούφιση ύστερα από το ξενύχτι εν αναμονή της μεγάλης μέρα και την πορεία. Οταν τελείωνε ο σωρός τα Αετόπουλα και οι ΕΠΟΝίτες ακολουθούσαν τη φάλαγγα. Μάλιστα πριν μπούμε στην πόλη κοντά στα Νερκροταφεία έγινε μια ανασύνταξη της μονάδας μας σε κανονικές τριάδες κλπ. Το ίδιο έκαναν τα Αητόπουλα με τους ΕΠΟΝίτες. Εκαναν και αυτά τριάδες και ακολούθησαν τη μονάδα μας μέχρι το γήπεδο. Μετά τη διάλυση του σχηματισμού έστησαν το χορό τραγουδώντας το τραγούδι «Απάνω στα ψηλά βουνά αντάρτες ΕΠΟΝίτες παλεύουν για τη λευτεριά Ελλάδας μας χτυπώντας τους φασίστες...». κλπ. 

Ενα μήνα αργότερα αποσπάστηκα στην ομάδα Μεραρχιών και στις 15 Οκτωβρίου, με εντολή της διοίκησης του λόχου κατέβηκα στη Βέροια, προκειμένου να οργανώσουμε μαζί με τον Κώστα Μπαλάρη από την Αλεξάνδρεια και τον Λάζαρο Ιλιάδη λογιστή από τη Βέροια την Επιμελητεία Του Αντάρτη: Δυο βασικά κέντρα ανεφοδιασμού του μονίμου ΕΛΑΣ. Ο καθένας ανέλαβε να οργανώσει σε συνεργασία και ευθύνη της Νομαρχιακής Επιτροπής την Επιμελητείας Του Αντάρτη, την (ΕΤΑ) τον τομέα που του είχαν ανατεθεί-καθορίσει.

Ο Μπαλάρης την Επιμελητεία του υλικού πολέμου και εγώ με τον Λάζαρο Ιλιάδη την Επιμελητεία ανεφοδιασμού σε τρόφιμα . Δυο μέρες πριν την απελευθέρωση της Βέροιας στις 27 Οκτωβρίου με την βοήθεια της τοπικής Επιτροπής του ΕΑΜ, είχαν λυθεί και οι τελευταίες λεπτομέρειες. Την επόμενη της απελευθέρωσης η Επιμελητεία υλικού πολέμου εγκαταστάθηκε στο πρώην κατάστημα Στρούμτσα και του ανεφοδιασμού στις αποθήκες του κ Μπαλακώτσου στην πλατεία πλατάνων. Απο το Χάνι του κ Καραγεργίου μέχρι και του καφενείο που είναι κάτω από την Εργατική Εστία.

Επιμελητεία του αντάρτη (ΕΤΑ) άρχισε να λειτουργεί με βάση τη δεκάτη (10%) που και προπολεμικά έπαιρνε το κράτος από τους παραγωγούς και  συνέχισαν και οι Γερμανοί, που ανεφοδίαζαν με τα αντίστοιχα προϊόντα το Γερμανικό στρατό. Κάτι αντίστοιχο έγινε και με την Επιμελητεία του Αντάρτη που τροφοδοτούσε τις μονάδες του μονίμου και εφεδρικού ΕΛΑΣ και τον ΕΛΑΝ: Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Ναυτικό.

Ανάμεσα στα προϊόντα που έφερναν οι παραγωγοί στην ΕΤΑ ήταν οι πατάτες, κρεμμύδια λάχανα πράσα, φρούτα και διάφορα άλλα αγροτικά προϊόντα.  Οκτώβρης και ο Νοέμβρης ήταν οι κατ’ εξοχήν μήνες συγκομιδής των κρεμμυδιών και της πατάτας κυρίως στις ορεινές περιοχές

Η χρονιά εκείνη ηταν ευνοϊκή για την παραγωγή της πατάτας. Αφού ηταν πλούσια η σοδειά αντίστοιχη ηταν και η δεκάτη. Και δεκάτη την εποχή εκείνη σήμαινε φορολογία 10% επί της παραγωγής κάθε παραγόμενου αγροτικού προϊόντος. Αυτή η μορφή φορολογία επιβάλλονταν όπως γράφω και ποιο πάνω και προπολεμικά. Αφού λοιπόν, η συγκομιδή ηταν ταυτόχρονη και η παράδοση της δεκάτης ήταν αντίστοιχη. Με την ταυτόχρονη παράδοση της δεκάτης παρ’ όλο που καθημερινά το ένα συσσίτιο όλων των μονάδων της ομάδας Μεραρχιών και της περιοχής, ήταν πατάτες και μερικές φορές και τα δύο, στην αποθήκη υπήρχαν μεγάλες ποσότητες από πατάτες και κρεμμύδια.

Η πατάτα και τα κρεμμύδια εκτός από τον περιορισμένο χρόνο ζωής πολλές πατάτες που είχαν κάποιο τραύμα από την τσάπα. Όσες είχαν κάποιο τραύμα είχαν αρχίσει να ανάβουν και σε συνέχεια-να μουχλιάζουν. Για να μην καταστραφούν και οι γερές έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει μια ποιοτική διαλογή. Η διαλογή όμως θέλει χέρια και χέρια πολλά όταν οι ποσότητες σε πατάτες και κρεμμύδια είναι μεγάλες. Σκεφτήκαμε λοιπόν, αντί να απευθυνθούμε στο σύνταγμα να μας στείλουν αντάρτες να κάνουν τη διαλογή να απευθυνθούμε στην ΕΠΟΝ.

Πράγματι η επιτροπή πόλης της ΕΠΟΝ ειδοποίησε τις συνοικιακές οργανώσεις και την επόμενη το πρωϊ αρκετοί ΕΠΟΝίτες ήρθαν και άρχισαν τη διαλογή. Εκείνο όμως που μας έκανε εντύπωση-κατάπληξη θα έλεγα,ήταν, όταν κατά τις 10 η ώρα ακούσαμε να χτυπούν τύμπανα και από τις δυο εισόδους της κεντρικής και ύστερα από λίγα λεπτά ένας αστερισμός από Αετόπουλα να καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος της πλατεία παρατασσόμενα κατά ομάδες, διμοιρίες και λόχους. Να παίρνουν αναφορά και αφού τελείωσε και αυτή η διαδικασία ο «επικεφαλής υπεύθυνος» διέταξε ανάπαυση. Ηρθε στο υποτυπώδη Γραφείο, χαιρέτησε στρατιωτικά και αφού του ανταποδώσαμε τον χαιρετισμό, χωρίς στόμφο είπε οτι είναι στη «διάθεση των όποιων αναγκών μας οχι μόνο για την διαλογή της πατάτας και των κρεμμυδιών αλλα και για όποια άλλη ανάγκη.

Αφού του έκανα γνωστό το αντικείμενο της δουλειάς και τι έπρεπε να προσέξουν, χαιρέτησε και πήγε στη «μονάδα».Διέταξε προσοχή και μετέφερε όσο πιο πιστά μπορούσε αυτά που τους είπαμε οτι α) θα περάσουν από τα χέρια τους μια προς μία τις πατάτες και τα κρεμμύδια. β) θα χωρίζουν τις πατάτες και τα κρεμμύδια σε τρεις κατηγορίες: χωριστά τις καλές, χωριστά τις λίγο χτυπημένες και χωριστά τις χαλασμένες.    

Αυτή η ενημέρωση ήταν αρκετή. Ξεχύθηκαν σα σίφουνας στην αποθήκη και σε τρεις μέρες μαζί με τους ΕΠΟΝίτες σώθηκαν οι πατάτες και τα κρεμμύδια που είχαν αρχίσει να σαπίζουν λόγω γειτνίασης και οι γερές.

 Η διαλογή βοήθησε εκτός του δεν διέτρεχαν κίνδυνο πλέον οι γερές και να δώσουμε από τη επόμενη μέρα συσσίτιο  στις μονάδες τις λίγο χτυπημένες. Αυτές που αν δεν γίνονταν η διαλογή θα σάπιζαν. Και θα τις πετούσαμε. Το ίδιο έγινε αργότερα με τα λαχανικά: πράσα, λάχανα, σκόρδα  και φρούτα. Η έγκαιρη διαλογή ηταν η σωτηρία.

 Μέχρις ότου γίνει η ενημέρωση του Αντικειμένου της δουλεία και αυτοί που ανέβαιναν και αυτοί που κατέβαιναν την Κεντρική όλοι σταματούσαν να δουν μα και να μάθουν τι ακριβώς συμβαίνει, οι επικεφαλής της ΕΠΟΝ και των Αετόπουλων εξήγησαν στον κόσμο τι ακριβώς συμβαίνει και άδειασε η Πλατεία.                                                      

Αντιστασιακοί λογοτέχνες εκτιμώντας αυτή την ξεχωριστή προσφορά των μικρών αξιοθαύμαστων παιδιών, τους αφιέρωσαν αρκετές σελίδες στην Αντιστασιακή λογοτεχνία και αρκετά τραγούδια προκειμένου να εξάρουν,  οχι μόνο τη συμμετοχή, αλλά και την ξεχωριστή συμβολή τους στον αγώνα για τη ζωή και τη λευτεριά. Τα τραγούδια που γράφτηκαν για τα Αετόπουλα είναι πολλά και αξιόλογα. Θα πάρω δυο μόνο από τα πολλά που υπάρχουν το πρώτο με τον τίτλο:

                      ΕΙΜΑΣΤΕ  ΑΕΤΟΠΟΥΛΑ

   Είμαστε Αετόπουλα με λεύτερη καρδιά, χαρούμενα  Ελληνόπουλα και του λαού παιδιά.

   Στον αγώνα μέσα θεριέψανε κι εμείς, Γενήκαμε της λευτεριάς φρουροί και της τιμής. Μικρός αντάρτικός στρατός στο πλάϊ του ΕΛΑΣ περνάει και λέει καμαρωτός ή Ταν ή επί Τας.

   Από μια φλόγα ιερή βοηθάμε τον αγώνα, με τη μικρή μας δύναμη βαδίζουμε μπροστά. Ω Ελλάδα, πατρίδα μας γλυκιά. Για σένα θα πεθάνουμε και για τη λευτεριά

            Και το δεύτερο έχει τον τίτλο:

                      ΣΤΑ  ΑΕΤΟΠΟΥΛΑ

  Μικρός χαρούμενος στρατός στο πλάΪ του ΕΛΑΣ περνάει και λέει καμαρωτός ή τας ή επί τας. ΠλάΪ Πλάϊ με τους αντάρτες θα μας βρει παντού και εμάς Αετόπουλα γεναία να βοηθάμε τον ΕΛΑΣ

   Κάποια μέρα θα τρανέψουν τα μικρά μας τα φτερά  με παιχνίδι, με βιβλίο, με τραγούδι, με δουλειά και θα γίνουμε λεβέντες ΕΠΟΝίτες διαλεκτοί και σε κάθε  αγώνα ωραίο θα πετάμε σαν Αετοί.

Καταγραμμένο από τον Οκτώβρη του 1944 μέχρι της πέντε του Μάη του 1945  που η Εθνοφρουρά κάτω από άτσαλες μέχρι απαράδεκτες συνθήκες ήρθε να παραλάβει τις αποθήκες και τα έγγραφα: Εναρξης, λειτουργίας της Επιμελητείας του Αντάρτη και παράδοσης των Εγγράφων. Μετά την παράδοση των εγγράφων με ρώτησε αν παράδοσα το όπλο, του Έδειξαν την απόδειξη της παράδοσης του περιστρόφου και του απολυτηρίου: Μου είπε πολύ ωραία γράμματα και τα έσκισε και τα δύο σε πολύ μικρά κομμάτια.    

Σχετικά με την απελευθέρωση της Βέροιας 

Οσο αναφορά την είσοδο στη Βέροια στην τοπική εφημερίδα «ΑΠΟΨΗ» διατυπώθηκαν διάφορες απόψεις και ημερομηνίες, όπως αυτή της κ Μπαλαφούτη του κ Κλίμη του ταγματάρχη Τρόντζου, που ήταν υπεύθυνος χρηματιστής Διαχειρίσεως των Αξιωματικών Βεροίας στη διάρκεια της κατοχής χωρίς όμως να μας πει από: «ποια διαχείριση έπαιρνε τα χρήματα και σε ποιους Αξιωματικούς τα έδινε» στη διάρκεια της κατοχής; Αυτή ήταν μια βασική παράληψη παρ΄ όλο που εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ από το τέλος του Οκτώβρη του 1944 μέχρι τη συμφωνία της Βάρκιζας.

Προσυπογράφω την πρόταση της Εφημερίδας και όποιου άλλου συμφωνεί να αρχίσει να τιμάται η Απελευθέρωση της Βέροια από τους Γερμανούς στις 27 Οκτωβρίου, αντί για την 28η που είναι μέρα της κήρυξης του πόλεμου με άγνωστη την μέρα της απελευθέρωσης. Άλλωστε καμιά κατακτημένη χώρα δεν γιορτάζει την έναρξη του πολέμου και όχι την απελευθέρωση.

Και πρέπει γιατί αυτή είναι η μέρα της απελευθέρωση. Η 12 Οκτωβρίου τους 44 απελευθερώθηκε η Αθήνα που και το κατεστημένο την γιορτάζει επίσημα κάθε χρόνο και η 27η Οκτωβρίου η Απελευθέρωση της Βέροιας.

Για το πώς και γιατί γιορτάζεται η 28η Οκτωβρίου και όχι η 12 Οκτωβρίου είναι ένα θέμα που το έλυσε-επέβαλε το Αγγλικό Forie Ofiw, αφού αυτό γνώριζε καλύτερα από όλους τους άλλους τη γύμνια και το τίποτε που είχε να αντιπαρατάξει στις δυνάμεις του ΑΕΜ, έδωσε εντολή στον επίορκο και φυγόδικό και μη αποδεκτό από το λαό Βασιλιά και από αυτόν τον Ζέρβα ακόμα στην αρχή, να εκδώσει όντας επίορκος και μη αποδεκτός από το λαό την 4η μέχρι τότε βασιλική πραξικοπηματική πράξη που καθιέρωνε, αντί την 12 Οκτωβρίου από απελευθερώθηκε η Αθήνα την 28η που κηρύχθηκε ο πόλεμος εθνική επέτειο.                                                                                                 

(Δημοσιεύτηκε στην έντυπη ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ)

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.