Η σχέση πολιτικού κόμματος-κοινωνικής τάξης

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης, υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ

 Το θεωρητικό ζήτημα της σχέσης πολιτικού κόμματος και κοινωνικής τάξης απασχολεί πολλούς ερευνητές. Η σχέση, η σύμφυση μεταξύ κόμματος και τάξης συγκροτείται, οργανώνεται και διαμεσολαβείται στο πεδίο του κοινωνικού, στο πεδίο της πρωταρχικής εκφοράς των κοινωνικών τάξεων και μερίδων. Η «θέση» και η παρουσία μίας κοινωνικής τάξης δεν στοιχίζεται και δεν συγκλίνει αυτομάτως με την εμπροσθοβαρή «κίνηση» που ακολουθούν τα πολιτικά κόμματα. Οι δομικές μετατοπίσεις που επιτελούνται στο πεδίο της κοινωνικής ολότητας έχουν ως αποτέλεσμα την αντανάκλαση του συγκεκριμένου κοινωνικού-ταξικού «ανταγωνισμού» στο πολιτικό εποικοδόμημα. Στο πλαίσιο της πολιτικής αποκρυστάλλωσης των κοινωνικών τάξεων, διάφορες και διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και μερίδες δύνανται να «εκφραστούν» πολιτικά από ένα πολιτικό κόμμα.

 Η σύγκλιση της κοινωνικής φοράς στο πεδίον του πολιτικού κόμματος συγκροτεί το πολυσυλλεκτικό κόμμα, κόμμα το οποίο αντλεί κοινωνική ισχύ και πολιτική δυναμική μέσω ενός προσίδιου «πλουραλισμού» που τείνει να εκφράζεται και να αποτυπώνεται στο επίπεδο της κυβερνητικής-κρατικής εξουσίας.  Επίσης, στο πλαίσιο της άρθρωσης της κοινωνικής κίνησης, μερίδες και τμήματα μίας κοινωνικής τάξης αποκρυσταλλώνονται και συγκροτούνται πολιτικά από διαφορετικά (πολιτικά, προγραμματικά & ιδεολογικά) πολιτικά κόμματα.

Ο δομικός και προσίδιος «κατακερματισμός» μίας κοινωνικής τάξης τέμνει και ανατέμνει το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι, επιφέροντας «τεκτονικές αλλαγές» στο πολιτικό οικοδόμημα, ακριβώς λόγω της άρθρωσης του κομματικού-πολιτικού ανταγωνισμού από διαφορετικά και αρκετά πολιτικά κόμματα. Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική κίνηση ενός πολιτικού κόμματος, η «ενστάλαξη» της ιδεολογίας του στο πεδίο του κοινωνικού «όλου» δεν επηρεάζει δομικά και δεν επικαθορίζει την κίνηση, την ισχύ και την φορά μίας «σύνολης» κοινωνικής τάξης, καθότι η απεύθυνση του αφενός μεν «συναντά» την απεύθυνση και άλλων πολιτικών κομμάτων, αφετέρου δε η παραπάνω απεύθυνση ανασυγκροτεί την ίδια την κοινωνική δομή. Έτσι, μία συγκεκριμένη κοινωνική τάξη δεν εκφράζεται πολιτικά ως ενιαίο «όλο» ως «κατακερματισμένη» πολιτικά δομή, ως ένα «κατακερματισμένο άθροισμα υποενοτήτων».

 Η πολιτική σύγκρουση, η ιδεολογική διαπάλη μετατοπίζεται στο πεδίο του κοινωνικού, ενώ, την ίδια στιγμή, και ο ταξικός «ανταγωνισμός» αντανακλάται στο πολιτικό παίγνιο, διαμορφώνοντας τους όρους και τις προϋποθέσεις για την διαμόρφωση της αλληλεπίδρασης κοινωνικού και πολιτικών «δομών».

Οι εξελίξεις μίας συγκεκριμένης κοινωνικής, πολιτικής και ευρύτερα ιστορικής περιόδου δεν είναι ευθύγραμμες και γραμμικές. Η «συνθετότητα» του κοινωνικού γίγνεσθαι πόρρω απέχει από μία «μονοσήμαντη» προσπάθεια  ερμηνείας του. «Η έννοια της τάξης δεν ορίζει καθόλου μόνο σχέσεις των δρώντων παραγόντων με τις παραγωγικές σχέσεις, αλλά δείχνει τα αποτελέσματα του συνόλου της δομής πάνω στο πεδίο των κοινωνικών σχέσεων».[1]

 Και όπου δομή, εννοείται η «σύνολη» κεφαλαιοκρατική δομή, ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής. Ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής καθορίζει και επικαθορίζει το κοινωνικό γίγνεσθαι, συγκροτώντας το πλαίσιο της κυριαρχίας του κοινωνικά, και ανάγοντας το στο πεδίο του πολιτικού οικοδομήματος. Η οικονομική και πολιτική κυριαρχία του άρχοντος αστικού συγκροτήματος εξουσίας εγγράφεται στο πεδίο του κράτους. Το κράτος λειτουργεί ως το κατεξοχήν και το «ύστατο» πολιτικό «καταφύγιο» της άρχουσας τάξης.

 Τα πολιτικά κόμματα «συμπλέκονται» στο πεδίο του κοινωνικού-ταξικού ανταγωνισμού, επιδιώκοντας να φέρουν, να εκπροσωπήσουν και να συναρθρώσουν  κοινωνικά συμφέροντα και αιτήματα. Πολλές φορές λεκτική διατύπωση και η ιδεολογική «μονομέρεια» της ευθύγραμμης σχέσης κόμματος-τάξης δεν αποκρυσταλλώνεται πολιτικά και «ποιοτικά». «Καμία κοινωνική τάξη δεν αναγνωρίζεται «αυτομάτως» σε κάποιο πολιτικό κόμμα, και αντίστροφα κανένα κόμμα δεν γεννιέται έχοντας «μια τάξη κολλημένη στην πλάτη του», κατά την έκφραση του Νίκου Πουλαντζά».[2]

 Και η παραπάνω φράση του Νίκου Πουλαντζά μας δίνει το βασικό περίγραμμα ερμηνείας της σχέσης πολιτικού κόμματος και κοινωνικής τάξης. Η σύνδεση και η σύμφυση πολιτικού «οργανισμού» και κοινωνικής τάξης συγκροτείται και «κατακτιέται» ως συνέπεια: 1. Της συνεκτικής πολιτικής στρατηγικής ενός πολιτικού κόμματος, το οποίο και αναλύει με ακρίβεια την «συγκεκριμένη κοινωνική κατάσταση», 2. Της ιδεολογικής του «καταβύθισης» στο πεδίο του κοινωνικού, ήτοι στο κατεξοχήν πεδίο αναπαραγωγής των κοινωνικών τάξεων.

 Η σύμφυση κόμματος και κοινωνικής τάξης «κατακτιέται» και δεν εντάσσεται στο πλαίσιο μίας ευθύγραμμης «προσκόλλησης» και σύγκλισης που θα προσέδιδαν στο κόμμα αμιγώς «ταξικά» χαρακτηριστικά. Ο «εκλεκτικιστικός» και ευθύγραμμος οικονομικός-ταξικός  αναγωγισμός του τύπου πολιτικό κόμμα-συγκεκριμένη κοινωνική τάξη αδυνατεί να προσλάβει και να συνθέσει τις πολλαπλές «γωνίες» του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι.

 Ακριβώς αυτό το ζήτημα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την αριστερά και την εργατικής τάξη, καθώς και για τις σύμμαχες τάξεις. Επίσης, σε αυτό το κρίσιμο και «κρισιακό» σημείο έγκειται το «κλασικό» πολιτικό και ιδεολογικό «λάθος» του ΚΚΕ το οποίο και ανάγει τον οικονομικό-ταξικό αναγωγισμό σε προμετωπίδα της πολιτικής και ιδεολογικής του δράσης. Η μορφή Κομμουνιστικό κόμμα-εργατική τάξη που αναδύεται δεν «διακρίνει» τα σύνθετα χαρακτηριστικά της κοινωνικής ολότητας. Οι λεκτικές διατυπώσεις του ΚΚΕ, η πολιτική και ιδεολογική του απεύθυνση στην εργατική τάξη δεν αποκρυστάλλωνεται στο πεδίο μίας οργανικής σύμφυσης κόμματος-τάξης.

 Με αυτόν τον τρόπο, εγγράφεται στον τρόπο δράσης του ΚΚΕ μία αντίφαση εν τοις όροις: η αντίφαση μεταξύ λόγου-δράσης και κοινωνικής «πράξης». Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η κίνηση και η «ζώσα» πράξη της εργατικής τάξης εκφεύγει της κοινωνικής, πολιτικής και ιδεολογικής δραστηριοποίησης του ΚΚΕ, καθότι, την ίδια στιγμή, η κίνηση της «αποτυπώνεται» κύρια σε άλλους πολιτικούς σχηματισμούς. Η «ένταση» της δράσης του ΚΚΕ, η αντίληψη του  για τον ενιαίο κοινωνικοπολιτικό οργανισμό που συγκροτούν η εργατική τάξη και η πολιτική πρωτοπορία της εντάσσεται στο πλαίσιο μίας δομικής οικονομικής-ταξικής αναγωγής, (κόμμα-τάξη), η οποία κατά το ΚΚΕ, δύναται να καθορίσει το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό μέλλον.

 Σε αυτό το σημείο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την έννοια της διπλής αντιπροσώπευσης, έννοια την οποία εξειδίκευσε περαιτέρω ο Νίκος Πουλαντζάς. Και είναι πραγματικά εξαιρετικής σημασίας η ανάλυση που κάνει: «Με την πρώτη έννοια, ο όρος (σ.σ: ο όρος αντιπροσώπευση) υποδηλώνει το δεσμό ενός πολιτικού κόμματος με τα πραγματικά ταξικά συμφέροντα. Με τη δεύτερη έννοια ο όρος, υποδηλώνει κυρίως τους ιδεολογικούς και οργανωτικούς δεσμούς ενός κόμματος με μια τάξη, τα πραγματικά συμφέροντα της οποίας μπορεί θαυμάσια να μην εκπροσωπεί».[3]

 Το ΚΚΕ εμπίπτει στη δεύτερη κατηγορία, αν και ενσωματώνει στοιχεία και της πρώτης. Το ιστορικό Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας διατηρεί «ιδεολογικούς και οργανωτικούς δεσμούς» με την εργατική τάξη, (βλ. την ένταξη στο κόμμα ατόμων που προέρχονται από την εργατική τάξη), όμως, την ίδια στιγμή, εκπροσωπεί ένα σχετικά μικρό κομμάτι της εργατικής τάξης.

 Έτσι, δεν συγκροτείται στο πεδίο της κοινωνικής-πολιτικής δομής ως «ολικός» εκπρόσωπος και «συναρθρωτής» των συμφερόντων της εργατικής τάξης.  Το ΚΚΕ δεν μετατοπίζεται προς το πεδίο της μη-εκπροσώπησης και αντιπροσώπευσης συμφερόντων, αλλά προς τη μεριά της «μερικής» εκπροσώπησης των συμφερόντων της εργατικής «σφαίρας».

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ Ο ΕΝΦΙΑ – ΛΤΗΣ

Επόμενο άρθρο

Και πάλι για το Podemos