«Νέα εποχή» για ποιον;

«Καρδιά» της Τεχνητής Νοημοσύνης, «νέο παραγωγικό μοντέλο», «χιλιάδες θέσεις εργασίας». Το deal ΔΕΗ ΑΕ - «Amazon Web Services» για το mega data center στον Αγιο Δημήτριο Κοζάνης μπήκε αμέσως στη βιτρίνα της κυβέρνησης για την «Ελλάδα του 2030» και της «κοσμογονίας επενδύσεων» που υπόσχεται ότι θα αλλάξει τη Δυτική Μακεδονία.

Η αντίφαση είναι δύσκολο να κρυφτεί. Η ίδια κυβέρνηση που πήρε τη σκυτάλη από τις προηγούμενες και ολοκλήρωσε το έγκλημα της απολιγνιτοποίησης, η οποία έφερε χιλιάδες απολύσεις, παρουσιάζει τώρα τις επενδύσεις των μεγάλων ομίλων ως απάντηση στις συνέπειες της δικής τους πολιτικής, κι ακόμα παραπάνω ως τη βάση ενός «καινούργιου αναπτυξιακού μοντέλου» που θα φέρει περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες δουλειές. Κρύβουν ότι το «μοντέλο» - είτε της «μαύρης» είτε της «πράσινης» και «ψηφιακής» καπιταλιστικής ανάπτυξης - καθορίζεται από το κυνήγι του μέγιστου κέρδους, που για τον λαό μεταφράζεται σε ένταση της εκμετάλλευσης, φτώχεια και κάθε είδους κινδύνους σε συνθήκες όπου κλιμακώνονται οι ανταγωνισμοί. Γι' αυτό, πίσω από τα μεγάλα λόγια αξίζει να μπουν τα πραγματικά μεγέθη.

Για τις ανάγκες ποιων;

Το data center σχεδιάζεται με ισχύ τροφοδοσίας 300 MW στην πρώτη φάση, με δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW. Η ΔΕΗ ΑΕ διαθέτει γη, κτίρια και ενεργειακές υποδομές και η «Amazon» θα προμηθεύεται την απαιτούμενη ηλεκτρική ενέργεια μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων.

Τι σημαίνει πρακτικά;

Αν ένα data center των 300 MW λειτουργούσε συνεχώς στο μέγιστο φορτίο του, θα κατανάλωνε θεωρητικά περίπου 2,63 TWh τον χρόνο. Ολόκληρο το νέο φωτοβολταϊκό σύμπλεγμα της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία, ισχύος 2,13 GW, υπολογίζεται ότι παράγει 3,15 TWh ετησίως, ποσότητα αρκετή, σύμφωνα με την ίδια τη ΔΕΗ, για τις ετήσιες ανάγκες περίπου 750.000 νοικοκυριών.

Με απλά λόγια: Ενα και μόνο data center στα 300 MW θα μπορούσε, σε πλήρες συνεχές φορτίο, να καταναλώνει πάνω από το 80% όσων παράγουν σε έναν χρόνο όλα αυτά τα φωτοβολταϊκά της περιοχής μαζί. Ενώ αν λειτουργούσε στην πλήρη ισχύ του συνεχώς (το 1 GW, όπως σχεδιάζεται για τη δεύτερη φάση) θα σήμαινε ότι το κέντρο δεδομένων θα χρειαζόταν περίπου το 15% της συνολικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα, δηλαδή για έναν καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας μεγέθους που αρχίζει να έχει συστημική σημασία για όλο το ηλεκτρικό δίκτυο, με ό,τι αυτό σημαίνει σε όλα τα επίπεδα.

Κι αυτό συμβαίνει εκεί ακριβώς όπου το παλιό ενεργειακό σύστημα ξηλώθηκε μαζί με λειτουργίες άμεσα συνδεδεμένες με τις λαϊκές ανάγκες. Η «Πτολεμαΐδα 5», για παράδειγμα, κατασκευάστηκε ως μονάδα 660 MW που μπορούσε να παρέχει επιπλέον 140 MW θερμικής ισχύος για τηλεθέρμανση. Τώρα σχεδιάζεται η μετατροπή της σε μονάδα φυσικού αερίου, με την επέκταση της ισχύος της να συνδέεται και με την υλοποίηση του data center.

Το θέμα επομένως είναι με ποιο κριτήριο σχεδιάζονται η παραγωγή και οι υποδομές Ενέργειας. Φανερό είναι ότι η προτεραιότητα σε κάθε φάση και με όποια μορφή του ενεργειακού σχεδιασμού στο πλαίσιο του καπιταλισμού είναι οι ανάγκες των ομίλων και η κερδοφορία τους και όχι οι ανάγκες του λαού για φτηνό ρεύμα και τηλεθέρμανση, με την ενεργειακή φτώχεια για τον λαό να συνοδεύει ως το «άλλο μισό» κάθε βήμα της πολιτικής της «απελευθέρωσης» της Ενέργειας για τους επιχειρηματικούς ομίλους.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα φυσικά και σε ό,τι αφορά το «άλλο μισό» του έργου, τις υπολογιστικές υποδομές που θα εγκατασταθούν εκεί από τον αμερικάνικο όμιλο, με τις υπολογιστικές δυνατότητες να αξιοποιούνται στο πλαίσιο των σφοδρών ανταγωνισμών για την Τεχνητή Νοημοσύνη που αποτελεί «χρυσωρυχείο» για το μεγάλο κεφάλαιο, αντί - στο πλαίσιο μιας άλλης κοινωνίας όπου τα μέσα αυτά θα βρίσκονται στα χέρια των εργαζομένων - να αξιοποιούνται για τη σχεδιασμένη ανάπτυξη προς όφελος του λαού, τη γενική μείωση του εργάσιμου χρόνου κ.ο.κ.

Οι «χιλιάδες θέσεις» και η πραγματικότητα

Αλλά και τα περί «νέων, πολλών και ποιοτικών θέσεων εργασίας» που ο λαός της περιοχής τα έχει ξανακούσει και έχουν διαψευστεί πολλαπλά, είναι «γραμμένα στο χιόνι».

Το μνημόνιο ΔΕΗ - AWS δεν δεσμεύει για συγκεκριμένο αριθμό μόνιμων εργαζομένων στο data center. Η ΔΕΗ μιλά συνολικά για έως 20.000 θέσεις προσωρινές θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή και έως 2.000 κατά τη λειτουργία, όταν αναπτυχθεί το σύνολο των ενεργειακών και τεχνολογικών έργων της στην περιοχή - όχι μόνο η επένδυση της «Amazon».

Από την άλλη, το 2020 η λιγνιτική δραστηριότητα στη Δυτική Μακεδονία εξακολουθούσε να συνδέεται άμεσα και έμμεσα με περίπου 5.000 εργαζόμενους σε ορυχεία, σταθμούς και υποστηρικτικές λειτουργίες, σύμφωνα με στοιχεία που χρησιμοποιούσε και ο σχεδιασμός της «δίκαιης μετάβασης». Το αποτέλεσμα μέχρι σήμερα είναι μετρήσιμο: Από 12,5% το 2024 η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία ανέβηκε στο 15,3% το 2025, με 16.900 ανέργους, ενώ στα μεγέθη δεν υπολογίζεται και η μετανάστευση, από τις μαζικότερες σε όλη την Ελλάδα προς το εξωτερικό και άλλες περιοχές.

Αυτό είναι το φόντο, πάνω στο οποίο προβάλλονται τώρα οι υποσχέσεις ότι οι νέες επενδύσεις θα λύσουν το πρόβλημα που άφησε πίσω της η απολιγνιτοποίηση. Και μόνο αυτή η εικόνα αρκεί για να καταλάβει κανείς πως τα «μεγάλα έργα» και «πρότζεκτς» δεν αρκούν για να απορροφήσουν την πολύ μεγάλη ανεργία, πόσο μάλλον να απορροφήσουν τους εργαζόμενους της προηγούμενης παραγωγικής δραστηριότητας, ενώ φανερό είναι ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία οι όποιες θέσεις εργασίας δημιουργηθούν θα είναι προσωρινές και με τους γνωστούς άθλιους όρους που επικρατούν στην αγορά εργασίας. Κι όλα αυτά με τη μόνιμη «αίρεση» της πορείας κερδοφορίας των επενδύσεων αυτών, αφού όπως δείχνει και η πείρα της περιοχής, ακόμα και υποδομές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ «εγκαταλείπονται» εν μια νυκτί, όταν προς τα αλλού κι αλλιώς φυσάει ο αέρας της καπιταλιστικής κερδοφορίας.

Όταν η διεθνής πείρα χαλάει τη βιτρίνα

Αποκαλυπτική στο μεταξύ είναι και η εμπειρία χωρών όπου τα data centers έχουν ήδη αναπτυχθεί σε μεγάλη κλίμακα, αναδεικνύοντας το πώς η ανάπτυξή τους, που στο πλαίσιο του καπιταλισμού είναι άναρχη και χωρίς να εντάσσεται σε ένα ολοκληρωμένο κεντρικό σχέδιο με επίκεντρό του τις λαϊκές ανάγκες, δημιουργεί μια σειρά από «παράπλευρες» συνέπειες και προβλήματα.

Στις ΗΠΑ, τον περασμένο Ιούλη οργανώθηκαν 142 κινητοποιήσεις σε 42 Πολιτείες ενάντια στην ταχύτατη εξάπλωση των data centers. Στο επίκεντρο μπήκαν η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, το κόστος των νέων υποδομών και το αν οι τοπικές κοινωνίες παίρνουν πίσω αντίστοιχο όφελος σε σταθερές και καλά αμειβόμενες δουλειές.

Στη Βιρτζίνια, όπου βρίσκεται η μεγαλύτερη συγκέντρωση data centers στον κόσμο, ανακοινώθηκε νέο «πλαίσιο λογοδοσίας», με αυξημένες απαιτήσεις «διαφάνειας» και μέτρα που σχετίζονται με την ενεργειακή τους τροφοδοσία. Λίγους μήνες νωρίτερα, άλλωστε, μια βλάβη σε γραμμή μεταφοράς οδήγησε data centers της Βόρειας Βιρτζίνια να αποσυνδέσουν απότομα πάνω από 3 GW ζήτησης, προκαλώντας σημαντική διαταραχή τάσης στο μεγαλύτερο ηλεκτρικό δίκτυο των ΗΠΑ.

Στο Τέξας, στις 21 Σεπτέμβρη, ανεστάλησαν οι νέες κρατικές άδειες για data centers μέχρι να ολοκληρωθεί έλεγχος για τις επιπτώσεις τους στο ηλεκτρικό σύστημα, στην κατανάλωση νερού και στο κόστος των υποδομών. Οι αιτήσεις σύνδεσης data centers είχαν φτάσει σε εκατοντάδες GW, πολλαπλάσια της μέγιστης ζήτησης ολόκληρης της Πολιτείας.

Στην Αντρα Πραντές της Ινδίας, επένδυση 15 δισ. δολαρίων της Google για μεγάλο data center έχει προκαλέσει κινητοποιήσεις και δικαστικές προσφυγές για την κατανάλωση νερού και τις πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Στην περιοχή, η καθημερινή ζήτηση νερού ήδη ξεπερνά την προσφορά κατά περίπου 70 εκατ. λίτρα.

«Ελλάδα του 2030» για ποιους;

Με δυο λόγια, το κυβερνητικό αφήγημα για τη Δ. Μακεδονία, ως «πρότυπο» της «Ελλάδας του 2030», αναδεικνύει το ακριβώς αντίθετο απ' όσα ισχυρίζονται τα κυβερνητικά στελέχη: Το ζήτημα δεν είναι αν η σύγχρονη οικονομία χρειάζεται data centers, Τεχνητή Νοημοσύνη, ΑΠΕ ή νέες τεχνολογίες. Ούτε αν αυτές μπορούν να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες.

Το καθοριστικό είναι ποιος έχει στα χέρια του αυτές τις δυνατότητες και για ποιον σκοπό τις αξιοποιεί. Είναι ποιος θα κατέχει τι, ποιος θα σχεδιάζει και ποιες ανάγκες θα υπηρετούν: Την κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων ή τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας, με την ανατροπή του σάπιου καπιταλιστικού συστήματος;

(Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη»).

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

Το Πόρισμα του ΚΚΕ στην Διακομματική Επιτροπή της Βουλής για τον Πρωτογενή Τομέα

Επόμενο άρθρο

Κυρ. Μητσοτάκης: Στο προσκήνιο παράγοντες που καθιστούν την Ελλάδα «κρίκο» των συγκρούσεων και η συνεργασία με κράτη τρομοκράτες