ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία: Μια συμφωνία για πυρηνικό πρόγραμμα με ευρύτερες στοχεύσεις

Η εξέλιξη αποδεικνύει, μεταξύ άλλων, πως οι αμερικανικές αντιδράσεις (κυρώσεις, απειλές, στρατιωτικές επιθέσεις) κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, αποτελούν στην ουσία προσχήματα για την ιμπεριαλιστική επέμβαση, ως μέρος της ευρύτερης γεωστρατηγικής αντιπαράθεσης και τα περί «ασφάλειας» και μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων είναι για το ...θεαθήναι όταν έχουν ήδη, εδώ και δεκαετίες, συμβάλει στο ισραηλινό στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα, που για όλες τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις είναι «άβατο».

Επιπλέον, η συμφωνία που υπογράφηκε από τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας, Κρις Ράιτ, και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκηπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, αποδεικνύει πως είναι προσχηματικές ή έστω άμεσα εξαρτημένες με τα αμερικανικά μονοπωλιακά και γεωπολιτικά συμφέροντα οι αντιδράσεις και «ενστάσεις» της Ουάσιγκτον για το ποια χώρα «δικαιούται» να έχει πυρηνική ενέργεια και υπό ποιες προϋποθέσεις.

Αυτά δίχως να παρακάμπτει κανείς την τραγική ειρωνεία πως οι ΗΠΑ βοήθησαν το Ιράν (επί Σάχη) να ξεκινήσει πυρηνικό πρόγραμμα τη δεκαετία του 1950 στο πλαίσιο του σχεδίου «Atoms for Peace» («Ατομα για Ειρήνη»).

Τι προβλέπει η συμφωνία;

Το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας ΗΠΑ - Σαουδικής Αραβίας δεν έγινε άμεσα γνωστό, εν αναμονή, ενδεχομένως της υποβολής της στο αμερικανικό κογκρέσο μέσα στις επόμενες 90 μέρες, προκειμένου να τεθεί προς έγκριση (σ.σ. μολονότι, πρακτικά, η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να την προχωρήσει ακόμη και εάν το κογκρέσο διαφωνήσει...).

Ωστόσο, από ρεπορτάζ των εφημερίδων «WSJ» και «The New York Times» έγινε γνωστό πως η συμφωνία θα έχει διάρκεια 30 χρόνια, πως θα επιτρέπει πιθανώς τον εμπλουτισμό ουρανίου, αφού προηγουμένως Αμερικανοί και Σαουδάραβες αξιωματούχοι πραγματοποιήσουν για δύο χρόνια κοινή μελέτη, προκειμένου να εξακριβώσουν αν ο εμπλουτισμός ουρανίου εντός της Σαουδικής Αραβίας είναι εμπορικά βιώσιμος και αναγκαίος. Εφόσον η μελέτη καταλήξει θετικά, η εγκατάσταση θα κατασκευαστεί από αμερικανικές εταιρείες με ένα σύστημα «μαύρου κουτιού». Δηλαδή, η τεχνολογία θα παραμείνει υπό αμερικανικό έλεγχο, χωρίς να παραδοθούν στο Ριάντ οι ευαίσθητες τεχνικές γνώσεις που απαιτούνται για τη λειτουργία και την αναπαραγωγή της.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούν να εμποδίσουν την εκτροπή εμπλουτισμένου ουρανίου για στρατιωτική χρήση και να αποτρέψουν την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων για την παραγωγή πλουτωνίου. Τα ίδια ρεπορτάζ αναφέρουν πως σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον απορρίψει τελικά την κατασκευή της μονάδας, η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί για μία δεκαετία να προχωρήσει σε εμπλουτισμό με δικά της μέσα ή με τη βοήθεια τρίτης χώρας.

Πυρηνικές «μπίζνες» χωρίς (;) περιορισμούς

H Σαουδική Αραβία εμφανίζεται να προχωράει το πρόγραμμα χωρίς να να υπάρχει η δέσμευση για υπογραφή τουλάχιστον σε πρώτη φάση συμφωνίας με το Ισραήλ («συμφωνίες Αβραάμ»), όπως είχε συμβεί π.χ. στην περίπτωση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων το 2009 που ανέπτυξαν πρώτα (μεταξύ των σουνιτικών κρατών της περιοχής του Κόλπου) ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα με τη βοήθεια των ΗΠΑ, υπό τον όρο απαγόρευσης του εμπλουτισμού ουρανίου επί εμιρατινού εδάφους (όρος που είναι γνωστός ως «gold standard» στις ανάλογες συμφωνίες που είναι γνωστές ως συμφωνίες 123, του τομέα 123 του αμερικανικού νόμου για την πυρηνική ενέργεια «US Atomic Energy» του 1954).

Η Σαουδική Αραβία με την συμφωνία αυτή επιχειρεί να εξασφαλίσει απρόσκοπτη και αξιόπιστη πρόσβαση σε άφθονη ηλεκτρική ενέργεια με δεδομένη την ρευστή κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή που φλέγεται από τον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό, ενώ την δική της σημασία έχουν και οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ για την ανάπτυξη υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης που χρειάζονται τεράστιες ποσότητες ενέργειας.

Πάντως από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η είδηση της συμφωνίας άρχισαν οι αρνητικές αντιδράσεις κατά της συμφωνίας στο Ισραήλ, όπου νυν και πρώην υπουργοί ή πρωθυπουργοί (μεταξύ άλλων οι Ναφτάλι Μπένετ και Εχουντ Μπάρακ) την κατακεραύνωσαν ζητώντας να αναλάβει ρόλο έναντι του αμερικανικού κογκρέσου το αμερικανο-εβραϊκό λόμπι AIPAC και να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να εμποδιστεί ή έστω να περιοριστεί αυστηρά, στην πράξη μία τέτοια συμφωνία...

Μετά από τις αντιδράσεις στο Ισραήλ, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ έκανε την Πέμπτη, ανάρτηση στο «Truth Social» λέγοντας πως η συμφωνία για υποδομές πυρηνικής ενέργειας στη Σαουδική Αραβία «απαιτεί» και μία «συμφωνία του Αβραάμ» με το Ισραήλ, κάτι που βεβαίως μέλλει να αποδειχθεί στην πράξη, όταν αργά ή γρήγορα δημοσιοποιηθεί το κείμενο της συμφωνίας. Επιπλέον, το βράδυ της 23ης Ιούλη, αναφέρθηκε στο θέμα και η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, εκφράζοντας την «ελπίδα» πως η Σαουδική Αραβία θα ενταχθεί σύντομα στο σχήμα των «συμφωνιών του Αβραάμ», συνδέοντας άμεσα την κίνηση αυτή με την πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ - Ριάντ. Η ίδια ξεκαθάρισε ότι από την πλευρά του Προέδρου Τραμπ η συμφωνία είναι «απολύτως εξαρτημένη» από την προσχώρηση του Ριάντ στις «συμφωνίες του Αβραάμ», προσθέτοντας ότι «δεν θα υπάρξει εμπλουτισμός υλικού».

Αξίζει πάντως να επισημανθεί πως σε αντίθεση με το Ιράν, η Σαουδική Αραβία δεν έχει αποδεχθεί το Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, (ΙΑΕΑ), που επιτρέπει στους επιθεωρητές διευρυμένες αρμοδιότητες πρόσβασης σε εγκαταστάσεις, δεδομένα και ύποπτες, ακόμη και μη δηλωμένες, τοποθεσίες. Στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ θεωρούν πως η διμερής συμφωνία θα προβλέπει επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου για τις εγκαταστάσεις που θα κατασκευαστούν με αμερικανική τεχνολογία. Εντούτοις, όσοι επικρίνουν την πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ - Σαουδικής Αραβίας επισημαίνουν ότι οι «διμερείς εγγυήσεις» δεν μπορούν να υποκαταστήσουν το διεθνές σύστημα επιθεωρήσεων...

Οι λόγοι που έκαναν την κυβέρνηση Τραμπ να τηρήσει μία σχετικά «χαλαρή στάση» έναντι της σαουδαραβικής μοναρχίας προφανώς αφορούν τα τεράστια κέρδη από την συμφωνία για μια σειρά μονοπώλια, όπως και ότι η Σαουδική Αραβία με την παραχώρηση εδάφους και αέρος στα αμερικανικά πολεμικά αεροπλάνα, που συμμετείχαν στις επιθέσεις κατά του Ιράν από τις 28 Φλεβάρη 2026, στήριξε τον πόλεμο ΗΠΑ Ισραήλ. Και αυτό παρότι η σαουδαραβική μοναρχία (όπως και άλλες χώρες του Κόλπου) είχε διαβεβαιώσει ρητά το Ιράν πως τάχα δεν πρόκειται να συμμετάσχει σε επιθέσεις εναντίον του. Στην πράξη, βεβαίως, τα πράγματα άλλαξαν και γι΄αυτό και αυτές οι χώρες έχουν γίνει στόχος αντίποινων.

«Οπλα» στη μάχη της πρωτοκαθεδρίας, ενέργεια και Τεχνητή Νοημοσύνη

Η απόκτηση πυρηνικού προγράμματος από την Σαουδική Αραβία, ο ηγέτης της οποίας είχε δηλώσει το 2018 στο CBS ότι αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα τότε θα αποκτήσει και η χώρα του, έχει άμεση σχέση και με τον σφοδρό ανταγωνισμό στα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Κέντρων Δεδομένων (Data Center) που απαιτούν άφθονη, απρόσκοπτη και αξιόπιστη παροχή ηλεκτροδότησης, και αποτελούν βασικό κομμάτι στη μάχη για την πρωτοκαθεδρία στο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Δεν είναι τυχαίο πως το αμερικανικό τεχνολογικό μονοπώλιο «Oracle» έχει ανακοινώσει επένδυση περίπου 1,5 δισ. δολαρίων και cloud υποδομή και data center στο Ριάντ, ως μέρος της επέκτασης των ψηφιακών υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους (cloud) στο βασίλειο. Επίσης, στη Σαουδική Αραβία εξελίσσονται εδώ και καιρό σχέδια για υπηρεσίες Τεχνητής Νοημοσύνης από τη σαουδαραβική εταιρεία του κλάδου ΑΙ, «Humain», η οποία βασίζεται σε αμερικανικά προηγμένα τσιπ αμερικανικών μονοπωλίων, όπως οι εταιρείες «Nvidia», «AMD».

Περιττό να πει κανείς πως η συμφωνία ΗΠΑ - Σαουδικής Αραβίας με διάρκεια 30 ετών και κόστους αρκετών εκατοντάδων δις. δολαρίων, ευνοεί και πολιτικά στο εσωτερικό τον Τραμπ καθώς αποτελεί μοναδικό «μποναμά» για τα αμερικανικά πυρηνικά μονοπώλια όπως η εταιρεία «Westinghouse Electric» απέναντι στα ανταγωνιστικά πυρηνικά μονοπώλια από Κίνα, Ρωσία, Νότια Κορέα κ.ά. Ας μην ξεχνάμε πως στην περίπτωση των πυρηνικών προγραμμάτων του Ιράν αλλά και της Αιγύπτου έχουν εδραιωθεί (τουλάχιστον έως σήμερα...) τα συμφέροντα του ρωσικού πυρηνικού μονοπωλίου «Rosatom».

«Χάρη στον Πρόεδρο Τραμπ, η αναγέννηση της αμερικανικής πυρηνικής ενέργειας βρίσκεται σε εξέλιξη και θα αποφέρει μακροπρόθεσμα οφέλη τόσο στον αμερικανικό όσο και στον σαουδαραβικό λαό», ανέφερε η σχετική ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας επισημαίνοντας πως βάση της συμφωνίας αποτέλεσε το Εκτελεστικό Διάταγμα που υπέγραψε στις 23 Μαΐου 2025 ο Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την «Ανάπτυξη Προηγμένων Τεχνολογιών Πυρηνικών Αντιδραστήρων για την Εθνική Ασφάλεια» (και συγκεκριμένα στο Αρθρο 8 περί «Προώθησης των Αμερικανικών Πυρηνικών Εξαγωγών») που υποστηρίζει την επέκταση των διεθνών εταίρων για πολιτική πυρηνική συνεργασία με τις ΗΠΑ, βάσει του Αρθρου 123 του Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας του 1954, όπως έχει τροποποιηθεί.

Σύμφωνα με τις ΗΠΑ, η νέα εταιρική σχέση με τη Σαουδική Αραβία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας θα συμβάλει στην επέκταση των εξαγωγών αμερικανικής πυρηνικής τεχνολογίας, με ότι αυτό συνεπάγεται στον γεωστρατηγικό ανταγωνισμό.

(αναδημοσίευση από τον σημερινό «Ριζοσπάστη»)

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Επόμενο άρθρο

Ο Λιβανέζος πρωθυπουργός υπόσχεται βοήθεια στην ανοικοδόμηση, ενώ στη Γάζα ο στρατός κατοχής σκότωσε άλλους 12 Παλαιστίνιους