Και πάλι για τη λεγόμενη «ενδοσχολική βία» -«bullying»

Με αφορμή τη τραγική υπόθεση του φοιτητή από τα Γιάννενα ξαναέρχεται στη επιφάνεια το ζήτημα της «ενδοσχολική βίας» μέσα από συζητήσεις και αφιερώματα στα ΜΜΕ. Από την πλευρά μας θα δώσουμε ορισμένες κοινωνικές-ιδεολογικές πλευρές του ζητήματος που φυσικά δεν είναι καινούριο.

Η «ενδοσχολική βία» που ανάγεται μάλιστα και σε φαινόμενο, για να του δοθεί μετά το απαραίτητο «επιστημονικό» βάρος, είναι μια ελεύθερη μεταφορά του όρου «bullying», που υπάρχει στην ορολογία σε χώρες του εξωτερικού και που σε ακόμα πιο ελεύθερη μετάφραση θα μπορούσαμε να αποδώσουμε ως «νταηλίκι» ορισμένων μαθητών προς συμμαθητές τους. Και μόνο ο ορισμός που δίνεται για το φαινόμενο αυτό γεννάει ερωτηματικά: «Η βία μεταξύ των μαθητών ή σχολικός εκφοβισμός είναι η εσκεμμένη, απρόκλητη, αδικαιολόγητη και επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά από μαθητές σε συμμαθητές τους, με στόχο να προκαλέσει φόβο, ανησυχία, σωματική και ψυχική οδύνη, ή ακόμη να οδηγήσει σε ένα όφελος, όπως ευχαρίστηση, κοινωνικό κύρος ή ένα υλικό απόκτημα. Παίρνει ποικίλες μορφές, όπως ο σωματικός και ο λεκτικός εκφοβισμός, ο έμμεσος εκφοβισμός (π.χ., διάδοση ψευδούς φήμης), ο φυλετικός/ρατσιστικός, ο σεξουαλικός, ο ηλεκτρονικός (μέσω κινητού τηλεφώνου και διαδικτύου) εκφοβισμός, η κλοπή και καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, η απειλή και ο εξαναγκασμός, καθώς και ο κοινωνικός αποκλεισμός» (Στο http://www.nms.gr, Ιστοσελίδα του «Δικτύου Κατά της Βίας στο σχολείο».). Ορισμός - ομπρέλα δηλαδή, κάθε άλλο παρά επιστημονικός (πόσο επιστημονικός είναι ένας ορισμός που χαρακτηρίζει την - οποιαδήποτε - συμπεριφορά ως «αδικαιολόγητη», δηλαδή χωρίς αιτίες; `Η που βρίσκει τον κοινωνικό αποκλεισμό να οφείλεται στο... «νταηλίκι» των συμμαθητών;). Ορισμός που τα χωράει όλα και τίποτα, ανάλογα με το τι ο καθένας καταλαβαίνει ή καλύτερα τι θέλει να καταλάβει.

Κι ας μην πει κανείς ότι διευκρινίζεται πως δεν μιλάμε για φυσιολογικές αντιδράσεις ή την επιθετικότητα του παιδιού, αλλά μιλάμε για«συνεχόμενα περιστατικά που χαρακτηρίζονται από την ανισότητα της δύναμης...»(στο ιδιο σιτε). Αλήθεια, με τι υποδεκάμετρο και μεζούρα, βάζουν όλοι αυτοί τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη βία όπως εκείνοι την ορίζουν, και στις φυσιολογικές καταστάσεις που ζούνε τα παιδιά μεγαλώνοντας, όπως είναι π.χ. ένας τσακωμός πάνω στο παιχνίδι, οι κόντρες και τα πειράγματα, οι φιλίες που χαλάνε κι έπειτα ξαναφτιάχνονται, ακόμα και τα παιδικά «μίση», που όταν ο άνθρωπος μεγαλώνει τα αναπολεί και γελάει; Φαινόμενα δηλαδή φυσιολογικά, που υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν στις σχέσεις ανάμεσα στους μαθητές και που συμβάλλουν κι αυτά από τη μεριά τους στην κοινωνικοποίηση, στο πώς ο καθένας αντιλαμβάνεται τις σχέσεις του με τους γύρω και πώς διαμορφώνεται ο ψυχισμός; 

Κάποιος καλοπροαίρετος άνθρωπος μπορεί βέβαια να αναρωτηθεί: Εκεί που υπάρχει καπνός δεν υπάρχει και φωτιά; Δεν υπάρχουν φαινόμενα μέσα στα σχολεία, μαθητών που πουλάνε συστηματικά νταηλίκι απέναντι στους πιο αδύναμους ή ευαίσθητους συμμαθητές τους, που τραμπουκίζουν; Οπου υπάρχουν τέτοια προβλήματα δεν επηρεάζουν και τον ψυχισμό κάποιων παιδιών που σ' αυτές τις ηλικίες ακόμα διαμορφώνονται, είναι πιο ευαίσθητα, παίρνουν τα πράγματα πιο «τοις μετρητοίς»; Δεν πρέπει κάτι να γίνει για όλα αυτά; Ναι, υπάρχουν τέτοια προβλήματα. Και για όσους δεν το ξέρουν, στις περισσότερες περιπτώσεις οι μαθητές, οι δάσκαλοι, οι γονείς είναι παραπάνω από ώριμοι και ικανοί να τα λύνουν μόνοι τους, με όμορφο τρόπο, χωρίς την ανάγκη των διαφόρων καλοθελητών, ΜΚΟ, του υπουργείου κ.τ.λ.

Αλλο όμως αυτό, κι άλλο - εντελώς διαφορετικό και εκ του πονηρού - τα όποια περιστατικά να ανάγονται σε «μείζον ζήτημα», τα σχολεία να παρουσιάζονται ως «άντρα βίας»που έχουν καταληφθεί από 10χρονους και 12χρονους τραμπούκους(;!), που σπέρνουν τον τρόμο και προβληματίζουν όλη μέρα και όλη νύχτα τους γονείς των συμμαθητών τους. Αλλο να πεις πως ακόμα και το «νταηλίκι» σήμερα παίρνει νέες μορφές (π.χ. μέσα και από το διαδίκτυο κ.τ.λ.) και να συζητήσεις για τις αιτίες που γίνεται αυτό, για το πώς αξιοποιούνται π.χ. οι νέες τεχνολογίες στα πλαίσια αυτής της κοινωνίας, όχι για τις πραγματικές ανάγκες των εργαζομένων και των παιδιών τους αλλά για να αναπαράγουν σάπιες αξίες και πρότυπα και για να στρεβλώνουν την υγιή κοινωνικοποίηση, κι άλλο να βαφτίζεις τα πάντα «εκφοβισμό» και να αφήνεις την πόρτα ορθάνοιχτη ώστε κάθε διαφωνία, γιατί όχι και διαμάχη, να βαφτίζεται «εκφοβισμός», «λεκτική(;!) βία» και πάει λέγοντας. Αλλο και να χρεώνεις στο «νταηλίκι» κάποιων όλα αυτά που το σάπιο σύστημα δημιουργεί από τις ταξικές ανισότητες και τον ρατσισμό, μέχρι και την εγκατάλειψη του σχολείου.

Μπορούμε να διαβεβαιώσουμε όσους ειλικρινά ανησυχούν: Οχι, τα σχολεία δεν έγιναν ακόμα «Χάρλεμ» και «Σικάγο». Οι εικόνες δεν θυμίζουν τα κολέγια που παρουσιάζονται στις χολιγουντιανές ταινίες, εκείνες που υποψιαζόμαστε ότι έχουν κατά νου οι λάτρεις των διαφόρων αγγλοσαξονικών και άλλων μοντέλων στην εκπαίδευση και οι λοιποί αμερικανόθρεφτοι. Το παραδέχονται εξάλλου έμμεσα και οι ίδιοι όταν λένε ότι στα ελληνικά σχολεία η βία εκδηλώνεται κυρίως... λεκτικά!

Οσο για το ποια είναι τα πραγματικά πιεστικά και μεγάλα προβλήματα που στοιχειώνουν και καταρρακώνουν τις ζωές των λαϊκών οικογενειών και των παιδιών τους, αφού... δεν γνωρίζουν κι αφού τόσο πολύ «νοιάζονται» οι υπουργοί και λοιποί που ψηφίζουν τα μνημόνια και τις συνθήκες της ΕΕ, που αφήνουν τα σχολεία χωρίς βιβλία, καθηγητές, πετρέλαιο, που καταδικάζουν ακόμα και παιδιά στον υποσιτισμό, ας πάνε καμιά βόλτα από τα σχολεία στις εργατογειτονιές, κι ας συζητήσουν με τα εκλεγμένα όργανα των μαθητών, με τους συλλόγους γονέων και καθηγητών, με τα σωματεία και τα συνδικάτα. Στο κάτω-κάτω θα τους έρθει και φτηνότερα από το να στήνουν συμβούλια και διαβούλια και να δικαιολογούν τόσους μισθούς και κονδύλια...

Σε όλα αυτά υπάρχει και μια άλλη πλευρά, πολύ της μόδας τελευταία, που δεν μπορούμε να μη σχολιάσουμε. Μιλάμε για την τάση των απολογητών του εκμεταλλευτικού συστήματος να ψυχολογικοποιούν τα πάντα και ιδιαίτερα τα κοινωνικά φαινόμενα.

Αντιλαμβανόμαστε ότι στους απολογητές του βάρβαρου εκμεταλλευτικού συστήματος, είναι δύσκολο να μιλήσουν για τις πραγματικές αιτίες των κοινωνικών φαινομένων, να μιλήσουν δηλαδή για τον καπιταλισμό που παρασάπισε, αναδίνει μπόχα από κάθε του πόρο, δεν παίρνει από μπαλώματα και πρέπει να ανατραπεί. Μαζί με τον προφανή αυτό στόχο, να κρύψουν δηλαδή τις πραγματικές αιτίες των φαινομένων, οι αντιεπιστημονικές αυτές θεωρίες έχουν κι ένα πιο ύπουλο: Να μετακυλίσουν και από αυτό το κανάλι την ευθύνη στους ίδιους τους εργαζόμενους γονείς, στις φτωχές λαϊκές οικογένειες, να τους πείσουν ότι είναι και αυτοί συνένοχοι για την αθλιότητα (κάτι σαν το «μαζί τα φάγαμε» του Πάγκαλου).

Με δυο λόγια, για το ότι το αστικό σχολείο πνίγει τα παιδιά της εργατικής τάξης, διαιωνίζει τη φτώχεια και την εκμετάλλευση, την αμορφωσιά, για το μαύρο μέλλον που περιμένει τα παιδιά των εργαζόμενων, για τη βία, «φταίμε όλοι» και περισσότερο οι γονείς που δεν φροντίζουν τα παιδιά τους, που τα παραμελούν και γι' αυτό πρέπει να 'χουν τύψεις .

Η θέση αυτή καταλήγει και σε κάτι ακόμα: Αν ο εργαζόμενος, ο γονιός συνειδητοποιήσει ότι κάτι πρέπει να κάνει για την κατάσταση τη δική του και των παιδιών του, για να μην καταδικαστούν αιώνια στη ζωή κόλαση που τους οδηγούν οι καπιταλιστές, τότε καλύτερα να πάει... στον ψυχίατρο για group therapy (ομαδική ψυχοθεραπεία) και για «να ψάξει το πρόβλημα μέσα του», και όχι στους συναδέλφους και στο σωματείο, για να παλέψει μαζί με τους ανθρώπους της τάξης του, για τη ζωή που του αξίζει και του κλέβουν.

Και ένα γενικότερο συμπέρασμα: Οσο η κοινωνία θα είναι χτισμένη πάνω στην ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής από μια χούφτα παράσιτα, τους καπιταλιστές, πάνω στην εκμετάλλευση των εκατομμυρίων εργαζόμενων και τη βία του αστικού κράτους, των θεσμών και των ιμπεριαλιστικών οργανισμών, οι «αξίες» και οι «κανόνες» στις οποίες θα διαπαιδαγωγούνται οι μαθητές θα είναι αυτές του ατομισμού και του ανταγωνισμού, του «πάτα επί πτωμάτων», του κέρδους και της «επιχειρηματικότητας» που στύβει τους εργάτες, της κολοβής κοινωνικοποίησης, της «ελευθερίας» των ναρκωτικών, των σάπιων ιδανικών. Στην οργανωμένη συζήτηση και δράση, στο συλλογικό αγώνα,  εκεί διδάσκονται οι μεγάλες αξίες και τα ιδανικά, εκεί διαπαιδαγωγούνται τα παιδιά του λαού. Στον αγώνα για μια καλύτερη ζωή, για μια άλλη κοινωνία, ενάντια στα σάπια «ιδανικά» και τις «αξίες» της αστικής τάξης, το κυνήγι του κέρδους, την ατομική λύση και τη ναρκω-κουλτούρα. Χρειάζεται επομένως η πάλη για ένα άλλο σχολείο σε μία άλλη κοινωνία. Τότε το σχολείο θα προετοιμάζει τους νέους ανθρώπους για να συμβάλλουν στην παραγωγή και την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας και γι' αυτό θα 'χει ανάγκη, θα καλλιεργεί και θα αναπτύσσει τις μεγάλες αξίες και τα ιδανικά: Τη συντροφικότητα και τη συλλογικότητα, την αλληλεγγύη, την αξία της μόρφωσης και της δουλειάς για την κοινωνία, την ομορφιά της αλήθειας και της επιστήμης, την πίστη στις αστείρευτες, ανεξάντλητες δυνάμεις του εργαζόμενου λαού.

Προηγούμενο άρθρο

Το παράδειγμα της Ισλανδίας

Επόμενο άρθρο

Κάτω τα χέρια από τα ασφαλιστικά ταμεία!