Αίμα και πλάσμα προς πώληση: Ενα επιχειρηματικό παζάρι πάνω στις ανθρώπινες ανάγκες

Κείμενο του Τμήματος Υγείας - Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ

Η επεξεργασία πλάσματος¹ έχει μετατραπεί τις τελευταίες δεκαετίες σε πεδίο τεράστιων επενδύσεων και αποτελεί βιομηχανία πολλών δισεκατομμυρίων. Πολυεθνικές και επιχειρηματικοί όμιλοι αγοράζουν πλάσμα από δότες σε χώρες όπου αυτό επιτρέπεται, το κλασματοποιούν² και διαθέτουν τα παράγωγα στην παγκόσμια αγορά με υψηλότατο κέρδος. Φάρμακα όπως οι ανοσοσφαιρίνες, ο παράγοντας VIII και άλλα προϊόντα πλάσματος έχουν τεράστια εμπορική αξία. Η πρώτη ύλη (αίμα, πλάσμα) προέρχεται συνήθως από ανθρώπους που «αναγκάζονται» - λόγω βιοπορισμού - να δίνουν πλάσμα συχνά και υπό συνθήκες που δημιουργούν, εκτός των άλλων, σοβαρά ερωτήματα για την ηθική και την ασφάλεια αυτής της πρακτικής.

Η αξία του αίματος δεν κρίνεται με βάση την ανθρώπινη ανάγκη, αλλά με βάση το καπιταλιστικό κέρδος. Η ίδια η ανθρώπινη ανάγκη γίνεται εργαλείο κερδοφορίας, εμπορευματοποιείται. Εταιρείες συλλογής και φαρμακοβιομηχανίες πιέζουν για αύξηση των ποσοτήτων πλάσματος, ενώ διάφορα αστικά κράτη επιτρέπουν ή και ενθαρρύνουν την εισαγωγή εμπορικών παραγώγων πλάσματος, ενισχύοντας έναν κύκλο κερδοφορίας όπου η αξία του αίματος δεν καθορίζεται από τις ανάγκες των ασθενών, αλλά από τις απαιτήσεις της αγοράς. Με απλά λόγια, αν μια θεραπεία μπορεί να αποφέρει μεγάλα κέρδη, τότε δίνεται προτεραιότητα στην παραγωγή και εμπορία της.

Στο πλαίσιο αυτό, η συλλογή, η επεξεργασία και η διακίνηση του πλάσματος αποτελούν μια ενιαία «αλυσίδα» της εμπορευματικής αξιοποίησής του σε διεθνές επίπεδο από τις καπιταλιστικές φαρμακοβιομηχανίες. Πολλές χώρες - συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, που εισάγει 20.000 μονάδες / έτος «από τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό» για ασθενείς με μεσογειακή αναιμία - καλύπτουν μεγάλο μέρος των αναγκών τους μέσω εισαγωγών μονάδων αίματος και εμπορικών προϊόντων πλάσματος, αναπαράγοντας την εξάρτηση από εισαγωγές που πραγματοποιούν επιχειρηματικοί όμιλοι που κυριαρχούν στον συγκεκριμένο κλάδο.

Ο Τζον Λε Καρρέ και τα αρπακτικά της «νέας εποχής»

Αυτή η πραγματικότητα - η μετατροπή μιας θεμελιώδους ανθρώπινης πράξης αλληλεγγύης σε εμπόρευμα - που είναι σύμφυτη με το DNA του καπιταλισμού, οξύνθηκε μετά τις ανατροπές στις σοσιαλιστικές χώρες. Χωρίς υπερβολή, οι καπιταλιστές ξεσάλωσαν. Αν δεν πιστεύει κάποιος το ΚΚΕ, ας διαβάσει έναν διάσημο συγγραφέα και φανατικό αντικομμουνιστή. Ο Τζον Λε Καρρέ στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο «Η Σήραγγα των Περιστεριών» αποκαλύπτει το σκοτεινό παρασκήνιο των ανατροπών στις σοσιαλιστικές χώρες. Περιγράφει ότι εκείνη την περίοδο συμμετείχε σε συναντήσεις ομάδων τυχοδιωκτών, ανθρώπων που είχαν ορμήσει να λεηλατήσουν τις υποδομές και τα επιτεύγματα της ΕΣΣΔ. Στο υποκεφάλαιο του βιβλίου με τίτλο «Αίμα και Θησαυρός» περιγράφει μία από αυτές τις συναντήσεις και παραθέτει έναν διάλογο που αποτυπώνει με ωμό τρόπο την κυνική εμπορευματοποίηση: «Το αίμα είναι εξαιρετικά πολύτιμο εμπόρευμα σε οποιαδήποτε αγορά. Το ρωσικό αίμα, αν εξαχθεί και προωθηθεί στην αγορά με τον κατάλληλο τρόπο, είναι σωστό χρυσωρυχείο. Οι Ρώσοι πολίτες είναι πατριώτες. Οταν ακούν στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση ότι έχει συμβεί κάποια τραγωδία, δεν κάθονται με σταυρωμένα χέρια. Το δίνουν. Δωρεάν. Μπαίνουν στην ουρά, περιμένουν υπομονετικά και δίνουν το αίμα τους. Δωρεάν... Εχεις ιδέα πόσα πληρώνουν στην παγκόσμια αγορά για ένα γαλόνι αίματος;». Ακόμη και ένας αντικομμουνιστής σαν τον Λε Καρρέ καταγράφει το χάσμα ανάμεσα στην κοινωνική αλληλεγγύη και τον πατριωτισμό του σοβιετικού λαού από τη μια, και την αρπακτικότητα των «επενδυτών» της αγοράς από την άλλη.

Ανοιξαν οι ορέξεις των φαρμακοβιομηχάνων...

Η παγκόσμια αγορά πλάσματος εκτιμάται στα περίπου 35 δισ. αμερικανικά δολάρια για το 2024 και προβλέπεται να φτάσει τα 78 δισ. έως το 2032, με ρυθμό ανάπτυξης άνω του 10%. Η αγορά κλασματοποίησης πλάσματος εκτιμάται στα 36 δισ. για το 2024 και προβλέπεται να φτάσει τα 58 δισ. έως το 2030. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν περίπου 67% της παγκόσμιας προσφοράς πλάσματος, ενώ η ΕΕ 12%. Κάπως έτσι εξηγείται ότι στο πρόσφατο Διεθνές Συνέδριο Πλάσματος (IPPC 2025) στη Βαρσοβία - μια διοργάνωση της Plasma Protein Therapeutics Association (PPTA), δηλαδή του λόμπι των μεγαλύτερων πολυεθνικών που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία φαρμάκων από πλάσμα - διατυπώθηκε με απόλυτη σαφήνεια το βασικό ζητούμενο της ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας: «Χρειαζόμαστε περισσότερη πρώτη ύλη από την Ευρώπη».

Από τα παραπάνω αναδεικνύονται βασικά ζητήματα των σύγχρονων εξελίξεων στην καπιταλιστική οικονομία, όπως οι επενδύσεις στον τομέα της παραγωγής προϊόντων πλάσματος προκειμένου να διοχετευτούν αναξιοποίητα συσσωρευμένα κεφάλαια, αλλά και το στοιχείο των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων και σ' αυτόν τον τομέα προκειμένου η ΕΕ και οι φαρμακοβιομηχανίες της να περιορίσουν τη διαφορά που υπάρχει κυρίως με τις αντίστοιχες των ΗΠΑ.

Ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), στις 7 Νοεμβρίου 2025, με δικές του Θέσεις (Position Paper), εισηγήθηκε την υιοθέτηση «μέτρων ενθάρρυνσης» για τους δότες πλάσματος και το άνοιγμα ιδιωτικών κέντρων συλλογής πλάσματος. Ο ΣΦΕΕ αξιοποιεί το γεγονός πως στην Ελλάδα η συλλογή πλάσματος για παραγωγή φαρμάκων είναι μηδενική και ταυτόχρονα δεν υπάρχει ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για συστηματική συλλογή πλάσματος από το δημόσιο σύστημα Υγείας. Η χώρα εμφανίζει τη χαμηλότερη κατά κεφαλήν κατανάλωση γ-σφαιρινών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα το μεγαλύτερο ποσοστό πλάσματος που παρασκευάζεται στις υπηρεσίες αιμοδοσίας της χώρας απορρίπτεται, δηλαδή πετιέται στα σκουπίδια. Ιδού λοιπόν πεδίο δόξης λαμπρό για μπίζνες (εισαγωγές, ιδιωτικές συμφωνίες, αξιοποίηση της πρώτης ύλης).

...και η κυβέρνηση τους ταΐζει

Η κυβέρνηση της ΝΔ και το υπουργείο Υγείας ετοιμάζεται για ακόμη μία φορά να λειτουργήσει ως ο καλύτερος φίλος των φαρμακοβιομηχάνων. Είναι άλλωστε εδώ και χρόνια γνωστές οι «αγάπες» τους (όπως και όλων των αστικών κυβερνήσεων), με φοροαπαλλαγές, φοροελαφρύνσεις, διαγραφές χρεών, ευνοϊκό νομοθετικό πλαίσιο.

Με βάση διάφορα δημοσιεύματα, καταγγελίες επιστημόνων και συλλόγων ασθενών και χρονίως πασχόντων, η κυβέρνηση κατ' εντολή των φαρμακοβιομηχάνων ετοιμάζει το νέο πλαίσιο - νομοσχέδιο που θα επιτρέπει α) τη δημιουργία ιδιωτικών κέντρων συλλογής πλάσματος, β) τη διατήρηση των αποθεμάτων πλάσματος εκτός νοσοκομείων, γ) τη διάθεσή του κατά προτεραιότητα σε φαρμακοβιομηχανίες για παρασκευή παραγώγων υψηλής αξίας και δ) τη χαλάρωση των δικλίδων που εξασφάλιζαν ότι το συλλεγόμενο πλάσμα υπηρετεί πρώτα τις ανάγκες των ασθενών. Βεβαίως αναμένουμε το νομοσχέδιο για να κάνουμε πιο συγκεκριμένη κριτική, αλλά όλα δείχνουν ότι οι παραπάνω άξονες δεν θα αναιρεθούν.

Οι πρώτοι που θα πληγούν από αυτήν την αλλαγή είναι οι ασθενείς που χρειάζονται συστηματικά μεταγγίσεις και παράγωγα αίματος (π.χ. πάσχοντες από αιματολογικά και ανοσολογικά νοσήματα, καρκινοπαθείς κ.λπ.). Ο κίνδυνος των υπομεταγγίσεων είναι υπαρκτός, καθώς η προτεραιότητα μεταφέρεται από τα νοσοκομεία στη βιομηχανική αξιοποίηση. Υπάρχουν παραδείγματα χωρών (ΗΠΑ, Γερμανία κ.λπ.) όπου οι δότες πληρώνονται για το πλάσμα, οι συνθήκες οδηγούν σε υπερ-αιμοληψίες, με κινδύνους για την υγεία (έως και 100 δωρεές πλάσματος τον χρόνο από τον ίδιο άνθρωπο!), οι φαρμακευτικές συγκεντρώνουν τεράστιο όγκο πρώτης ύλης και στη συνέχεια πωλούν τα σκευάσματα σε πολλαπλάσια τιμή στα ίδια τα εθνικά συστήματα Υγείας.

Αν και εν μέρει ισχύει αυτό που ισχυρίζονται διάφοροι εμπορικοί και κυβερνητικοί κύκλοι, ότι η δυνατότητα αποζημίωσης και εμπορικής συλλογής πλασμάτων ισχυροποιεί την πιθανότητα επάρκειας, τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι, αφού η επάρκεια εξαρτάται και από άλλους παράγοντες (υποδομές, εξαγωγές - εισαγωγές, τι γίνεται με τα παραγόμενα προϊόντα κ.ά.).

Η θέση του ΚΚΕ

Το ΚΚΕ έχει στηρίξει έμπρακτα τις δημόσιες Μονάδες Αιμοληψίας, Αιμοδοσίας και το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ), ενώ έχει σταθεί δίπλα στους χρονίως πάσχοντες που πλήττονται από τις υπομεταγγίσεις, όπως οι ασθενείς με μεσογειακή αναιμία και θαλασσαιμία, με κινητοποιήσεις και παρεμβάσεις μέσα και έξω από τη Βουλή. Παράλληλα, έχει πρωτοστατήσει στην οργάνωση και προώθηση εθελοντικών αιμοδοσιών μέσα από τις Κομματικές του Οργανώσεις και τους μαζικούς φορείς του λαϊκού κινήματος.

Ο ελληνικός λαός διαθέτει παράδοση εθελοντικής αιμοδοσίας, με χιλιάδες ανθρώπους να προσφέρουν ανιδιοτελώς περίπου 600.000 μονάδες αίματος κάθε έτος. Το 70% προέρχεται από εθελοντές αιμοδότες και το 30% από συγγενικό - φιλικό περιβάλλον ασθενών. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να τολμήσει να φέρει νομοθετικό πλαίσιο που θα επιτρέπει την ιδιωτικοποίηση του αίματος και του πλάσματος.

Για να αποτελούν το αίμα, το πλάσμα και τα επεξεργασμένα προϊόντα του κοινωνικά αγαθά, ασφαλή και σε επάρκεια, απαιτείται σε όλη την «αλυσίδα» της συλλογής, επεξεργασίας και διακίνησης να υπάρχει το κριτήριο των λαϊκών αναγκών και όχι του κέρδους, γεγονός που αντιστρατεύεται η καπιταλιστική φαρμακοβιομηχανία, είτε αυτή ανήκει στους βιομηχάνους είτε στο καπιταλιστικό κράτος. Οι σύγχρονες δυνατότητες της επιστήμης και της τεχνολογίας, η αυξημένη παραγωγικότητα και η αξιοποίηση του εξειδικευμένου επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού επιτρέπουν την πλήρη αντιστοίχιση των δυνατοτήτων με τις λαϊκές ανάγκες, επιτρέπουν μεγάλη αυτάρκεια σε φάρμακα, προϊόντα πλάσματος κ.λπ. Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και ο κεντρικός σχεδιασμός σε συνθήκες εργατικής εξουσίας μπορούν να εφαρμόσουν ένα αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν σύστημα Υγείας, απαλλαγμένο από τις αντιφάσεις της καπιταλιστικής αγοράς, που αξιοποιεί τις ελλείψεις σε αυτούς τους τομείς ως μέσο πίεσης.

Η ανάγκη για καθολική, δημόσια και δωρεάν κάλυψη των αναγκών σε αίμα και παράγωγα απαιτεί την ανάπτυξη ενός σύγχρονου, ενιαίου κρατικού φορέα αιμοδοσίας, που θα εξασφαλίζει επάρκεια και ασφάλεια για όλους. Ταυτόχρονα σημαίνει ανάπτυξη κρατικού φορέα έρευνας, παραγωγής, επεξεργασίας, εισαγωγής - όπου απαιτείται - και δωρεάν διάθεσης φαρμάκων από τις κρατικές μονάδες Υγείας και το δίκτυο των κρατικών φαρμακείων.

Σημειώσεις:

1. Το αίμα είναι ο βασικός υγρός ιστός του ανθρώπινου οργανισμού και αποτελείται από τα έμμορφα στοιχεία (ερυθρά, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια) και το πλάσμα. Το πλάσμα αποτελεί το 55% του αίματος. Με βάση τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα της εποχής μας, από το ολικό αίμα μπορούμε να παράγουμε εξειδικευμένα παράγωγα όπως συμπυκνωμένα ερυθρά, αιμοπετάλια, φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα και κρυοΐζημα, τα οποία χρησιμοποιούνται στη μεταγγισιοθεραπεία για την αντιμετώπιση αναιμιών, αιμορραγιών και διαταραχών πήξης.

2. Η κλασματοποίηση του πλάσματος είναι η βιομηχανική διαδικασία με την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται και από αυτό προκύπτουν σημαντικά φαρμακευτικά προϊόντα, όπως λευκωματίνη, ανοσοσφαιρίνες (IVIG/SCIG), παράγοντες πήξης (VIII, IX, ινωδογόνο, PCCs) και ειδικά αντισώματα. Τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ανοσοανεπαρκειών, αιμορροφιλίας, υπολευκωματιναιμίας και άλλων σοβαρών κλινικών καταστάσεων.

• Το άρθρο αναδημοσιεύεται από το «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου», 6 - 7  Δεκέμβρη 2025

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

«Φύλλο και φτερό» από τους εμπόρους της υγείας τα δεδομένα υγείας των λαών της ΕΕ επιβεβαιώνει η Κομισιόν

Επόμενο άρθρο

Συνεργασία του Βοήθεια στο Σπίτι Δήμου Βέροιας με τις Κινητές Ομάδες Υγείας του ΕΟΔΥ της ΠΕ Ημαθίας