Ο «αστικός αμπελώνας» του Μιλάνου

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου’, Εφημερίδα ‘Η Καθημερινή’, 18/06/2019, https://www.kathimerini.gr/1029539/gallery/politismos/polh/enas-astikos-ampelwnas-sthn-kardia-toy-milanoy. Πέραν των συνηχήσεων μίας διάστικτης ‘μελλοντολογίας’, ως προς το ό,τι το σύμπλεγμα δύναται να ολοκληρωθεί στο απώτερο μέλλον, η ‘σύλληψη’ στην ολότητα της, απαντά σε συστηματοποιημένα ‘αιτήματα’ της παροντικότητας όπως εκ-φέρεται ως τρόπος ζωής εντός πόλης, προσλαμβάνοντας ταυτόχρονα το περιβάλλον ως ‘υποκειμενοποιημένη αυταξία’ και συγκλίνοντας με τα επιτακτικά αιτήματα περιβαλλοντικής προστασίας που θέτουν φιλο-περιβαλλοντικά κοινωνικά κινήματα.

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου…ό.π. Η έννοια του «αστικού αμπελώνα» δεν παραπέμπει, αλλά δύναται να εγγραφεί στους όρους λειτουργίας και κοινωνικής αναπαραγωγής της πόλης και συγκεκριμένα του Μιλάνου, ανάγοντας το αρχιτεκτονικό διακύβευμα σε αναφορική έγκληση: τι σημαίνει και πως συγκροτείται η ‘βιώσιμη’ πόλη; πως το περιβάλλον, από ‘αστάθμητος παράγοντας’, καθίσταται εφικτό να ενταχθεί στα πλαίσια της πολιτικής στρατηγικής ενός δήμου;

Η ανάλυση του Παναγιώτη Σωτήρη, ιδωμένη με όρους μίας αμεσότητας περί της κλιματικής αλλαγής και της ‘βίαιης’ περιβαλλοντικής ‘καταστροφής’ (ίδια ‘καταστρεπτικότητα’), που αξιο-θεμελιώνεται πάνω στο έδαφος της κοινωνικής-περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αλληλεγγύης, τονίζει σχετικά, με τις διαστάσεις, τις ποικίλες διαστάσεις αυτού που ‘επέρχεται’: «Τον περασμένο Μάιο η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα μετρήθηκε στα 415 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο), το υψηλότερο επίπεδο εδώ και 800.000 χρόνια. Ο κύριος όγκος της αύξησης έγινε τις τελευταίες δεκαετίες. Όλα δείχνουν ότι θα είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί ο στόχος η μέση αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη να περιοριστεί στον 1,5 βαθμό Κελσίου μέχρι το 2100, όμως δύσκολος φαίνεται και ο στόχος των 2 βαθμών που έθεσε η Συμφωνία του Παρισιού. Και στις δύο περιπτώσεις θα έχουμε αρνητικές επιπτώσεις, αλλά ελπίζουμε ότι θα τις διαχειριστούμε. Σε μια αύξηση 4 βαθμών θα αντιμετωπίσουμε χωρίς προηγούμενο καύσωνες, πλημμύρες και ξηρασίες. Την ίδια ώρα είναι σε εξέλιξη το 6^ο «συμβάν μαζικού αφανισμού» στην ιστορία της Γης και είναι ανθρωπογενές. Περίπου ένα εκατομμύριο ζωικά και φυτικά είδη αντιμετωπίζουν την προοπτική της εξαφάνισης. Η βιοποικιλότητα, που είναι η βάση της ισορροπίας των οικοσυστημάτων, κινδυνεύει». Βλέπε σχετικά, Σωτήρης Παναγιώτης, ‘Η επικείμενη καταστροφή και πως να την αποφύγουμε,’ Εφημερίδα ‘Τα Νέα’, 19/06/2019, σελ. 39. Η αντίληψη του Παναγιώτη Σωτήρη περί «ανθρωπογενούς μαζικού αφανισμού ειδών», ‘συν-διαλέγεται’ με την εννοιολόγηση του ‘ανθρωπόκενου’, από τον Ινδό ανθρωπολόγο Πάρθα Τσάτερτζι, έννοια που ενσωματώνει την δυνατότητα και την δυναμική των ανθρώπινων υποκειμένων να συμβάλλουν στην μεταβολή των όρων αναπαραγωγής της φύσης, του περιβάλλοντος και των περιβαλλοντικών συνθηκών. Όπως διερωτάται επιστημολογικά η Ιωάννα Λαλιώτου: «τι συνεπάγεται για τις μεθόδους και τα ερμηνευτικά πλαίσια της ιστοριογραφίας η θεώρηση του ανθρώπου ως γεωφυσικής-σχεδόν μη ανθρώπινης- δύναμης που καθορίζει το μέλλον του πλανήτη;» Για την έννοια του ‘ανθρωπόκενου’, βλέπε σχετικά, Chatterjee Partha, ‘ The climate of History’, Postcolonial studies and the challenge of climate change, New Literary History, 43, 2012, σελ. 1-18· Για την προσέγγιση της Ιωάννας Λαλιώτου, βλέπε σχετικά, Λαλιώτου Ιωάννα, ‘Μετααποικιακή συνθήκη και ιστορία’, στο: Αθανασίου Αθηνά, (επιμ.), ‘Αποδομώντας την Αυτοκρατορία. Θεωρία και Πολιτική της μετααποικιακής κριτικής’, Εκδόσεις Νήσος, Αθήνα, 2016, σελ. 92.  H αδυναμία επίτευξης των στόχων σχετικά με την δυνατότητα μείωσης της μέσης τιμής της θερμοκρασίας, η δυσκολία επίτευξης των στόχων για την μείωση της παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, σχετίζονται με τους όρους αναπαραγωγής του Κεφαλαιοκρατικού Τρόπου Παραγωγής, με την εμμένεια μίας κεφαλαιακής συσσώρευσης που ενέχει το περιβάλλον και την γη (ένα από τρία «πλασματικά αγαθά», κατά Καρλ Πολάνυϊ, τα οποία και εμπορευματοποιούνται), στον ‘πυρήνα’ του.

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου…ό.π. O «αμπελώνας» υπενθυμίζει οικιακές, αγροτικές-κοινοτικές εργασίες, συνιστώντας ένα σημαίνοντα ‘πυλώνα’ του όλου ‘project’ που δεν ενσκήπτει ‘ατάκτως ερριμένος’, αλλά, αντιθέτως, εντάσσεται εγγενώς στο όλο αρχιτεκτονικό σχήμα, ‘τροφοδοτώντας’ το με το ‘πνεύμα’ της Γης ως ‘μήτρας’, από όπου ‘εκκινούν όλα’, εκθέτοντας την δι-επαφή που ενέχει περιεχόμενο ‘δημιουργίας’, κατά την διαπίστωση του Ηλία Τσέχου στο ντοκιμαντέρ ‘Η σταγόνα ή ωκεανός’. Για το περιεχόμενο του ντοκιμαντέρ, βλέπε σχετικά, Τσέχος Ηλίας, ‘Η σταγόνα ή ωκεανός’, Παραγωγή-Σκηνοθεσία: Ιωσηφίδης Ηλίας, ‘https://www.youtube.com/watch?v=-5BpKns1dQk.

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου…ό.π. Η διάσχιση του χώρου ισοδυναμεί με ένα ‘άλλο’ περιηγητικό ‘πράττειν’ που προσφέρει δυνατότητες θέασης (αρχιτεκτονικές διευρύνσεις), τοπίου (ίδιες δυνατότητες προσφέρει και το ίδρυμα ‘Σταύρος Νιάρχος’ στην Αθήνα), ώσμωσης με το περιβάλλον και τις εκεί αστικές καλλιέργειες (υποδείγματα των οποίων εφαρμόζονται σε πολυκατοικίες της Αθήνας), και με τεχνολογίες ‘εξοικονόμησης’.

Όπως επισημαίνει ο Παναγιώτης Σωτήρης στην ανάλυση του που σημαίνεται υπό την συνθήκη της ‘ιστορικότητας’,  η αντιστροφή των όρων της περιβαλλοντικής-κλιματικής μεταβολής, που σχηματοποιείται σε διάφορα φυσικά περιβάλλοντα, απαιτεί έναν βαθυ-δομικό (τεκτονικό) μετασχηματισμό των μεταπολεμικών όρων της Κεφαλαιοκρατικής παραγωγής και αναπαραγωγής, που προσεγγίζει συνθήκες καθημερινής ζωής ή μικρο-ζωής. «Η τεράστια και παγκόσμια ανακατανομή πόρων προς την επέκταση των ΑΠΕ, που μπορεί να συγκριθεί μόνο με την ανάπτυξη των πολεμικών βιομηχανιών στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η υποχρεωτική αλλαγή καθημερινών συνηθειών και καθημερινών πρακτικών που ισοδυναμούν με  μια πραγματική πολιτιστική επανάσταση (π.χ. να πούμε αντίο στο ΙΧ μας ή σε ένα μεγάλο μέρος των ταξιδιών μας), το γεγονός ότι ολόκληροι κλάδοι που σήμερα αποτελούν ατμομηχανές της ανάπτυξης (από την αυτοκινητοβιομηχανία έως τον τουρισμό) θα πρέπει να υποστούν έναν σημαντικό περιορισμό, όλα αυτά εκ των πραγμάτων συγκρούονται με ό,τι έχουμε  συνηθίσει να θεωρούμε αυτονόητο ως «οικονομική ανάπτυξη». Βλέπε σχετικά, Σωτήρης Παναγιώτης, ‘Η επικείμενη καταστροφή και πως να την αποφύγουμε…ό.π., σελ. 39. Ζητούμενο βέβαια αποτελεί το πως θα εκφραστεί η συγκεκριμένη βαθυ-δομική μεταβολή, πραγμολογικά, (εκμετάλλευση/συσσώρευση), Κεφαλαιοκρατικά, ή και με τους ίδιους όρους επιτέλεσης εγκάρσιων ιστορικών τομών-διαρρήξεων.

Που δια-κρατεί τις πλαισιώσεις αξιοποίησης εγκαταλελειμμένων κτιρίων, ό,τι δεν έλαβε χώρα στη μετα-ολυμπιακή Αθήνα.

Η τεχνολογία και η χρήση τεχνολογικών καινοτομιών τοποθετείται στη βάση του εγχειρήματος ανα-διαμόρφωσης της πόλης με μέτρο και ορίζοντα ‘βιωσιμότητας’.

Αναφέροντας τον όρο ‘κοινοτισμός’, εννοείται πως δύνανται να διαμορφωθούν οι παράμετροι δόμησης ενός κλίματος και μίας αισθητικής που παραπέμπει, όχι σε μία ‘εξιδανικευμένη’ επιστροφή στο ‘χωριό’, αλλά και στην επαναθεμελίωση  του ‘κατοικείν’ με διαστάσεις πρόσβασης στο δημόσιο χώρο: ο χώρος συνιστά μία ‘ανοιχτή κοινότητα αξιών’, διαμέσου του οποίου, τίθεται εκ νέου στο επίκεντρο η σχέση του δημότη με την πόλη του, η έννοια και οι προσλήψεις  της συγχρονικής, μητροπολιτικής φοράς, ‘αστικοποίησης’.

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου…ό.π. Σε αυτή την περίπτωση, το περιβάλλον και η περιβαλλοντική διάσταση,  συνυφαίνεται ή διαπλέκεται σφαιρικά με την επιστημονική δράση και την έρευνα, προσδίδοντας στο υπό διαμόρφωση κτίριο χαρακτηριστικά ενός θεωρητικού-μελλοντολογικού ‘πειράματος’: πως διαπλέκεται η επιστήμη με το περιβάλλον, κύρια σε περιόδους κρίσεων;

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Heimat-Η Ανέστια Εστία ή Ένας περίπατος στο Gezi Park μαζί με τους Ernst Bloch, Walter Benjamin και Alain Badiou’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber. Δοκίμια για την Εποχή, την Ποίηση και την Ελευθερία’, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 2016, σελ. 315.

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Heimat-Η Ανέστια Εστία ή Ένας περίπατος στο Gezi Park μαζί με τους Ernst Bloch, Walter Benjamin και Alain Badiou’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber. Δοκίμια για την Εποχή, την Ποίηση και την Ελευθερία…ό.π., σελ. 315.  Ο Γερμανός φιλόσοφος Ernest Bloch εν αντιθέσει με την Αιγυπτιακή αρχιτεκτονική, για την οποία θεωρεί ό,τι διέπεται από μία συστηματική έμφαση στην ‘πέτρα’ ως ‘πρώτη ύλη΄ και ως υλικό που επι-καλύπτει ένα πρωτεϊκό ή ‘αρχέγονο πάθος΄, ως ‘Είναι’ μίας εκφραστικότητας που ανάγεται στην ανύψωση προς τον ουρανό ‘δίχως να τον εγγίζει’, εντοπίζει εκείνα τα επάλληλα πλαίσια που αναδεικνύουν την ‘διαφορική εγγύτητα’ της ουτοπίας, σε ένα σημείο όπου σχήματα και μορφές ‘συλλαμβάνουν’ δραστικά  το «Δένδρο της Ζωής» ως ‘μύθο’ και ως ‘αρμονία που εκτίθεται’, ως μορφή «ανώτερης Ζωής», στην «αρχιτεκτονική βούληση της Amiens και της Reims, του Στρασβούργου, της Κολωνίας και της Ratisbonne, που κινούνταν από την ουτοπία μιας βούλησης για ένα γίγνεσθαι και ένα είναι ως Ανάσταση, ως μετουσίωση σε Δένδρο της Ζωής, μιας ανώτερης Ζωής». Για ένα ‘Δένδρο’ (‘El Arbol’), που δίδει την ζωή και την ‘γλώσσα’, που ενσωματώνει την ιστορία ως ‘αίμα’,  ευρισκόμενο στο κέντρο, με όλη την χωρο-χρονική  του ‘αδημονία’, κάνει λόγο ο Χιλιανός ποιητής Pablo Neruda στην ποιητική του συλλογή που φέρει τον τίτλο ‘Canto General’.

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Heimat-Η Ανέστια Εστία ή Ένας περίπατος στο Gezi Park μαζί με τους Ernst Bloch, Walter Benjamin και Alain Badiou’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber. Δοκίμια για την Εποχή, την Ποίηση και την Ελευθερία…ό.π., σελ. 315.  

Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Heimat-Η Ανέστια Εστία ή Ένας περίπατος στο Gezi Park μαζί με τους Ernst Bloch, Walter Benjamin και Alain Badiou’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber. Δοκίμια για την Εποχή, την Ποίηση και την Ελευθερία…ό.π., σελ. 315.  

‘Προείκασμα’ μίας νέας κοινωνικής ανθρωπινότητας;

Βλέπε σχετικά, ‘Ένας «αστικός αμπελώνας» στην καρδιά του Μιλάνου…ό.π. Η «βιοφιλία» επαναπροσδιορίζει την, πέραν της ‘μελαγχολίας’ κίνηση και ζωή, που δύναται να πραγματωθεί ή να ‘ενσαρκωθεί πληρέστερα’ εντός φυσικού περιβάλλοντος, εντός δια-ρρύθμισης του βίου σύμφωνα με τους ρυθμούς του φυσικού περιβάλλοντος. Δεν ενυπάρχει ‘οικεία’, από την στιγμή όπου το περιβάλλον ως πρωτεϊκή και φυσική ‘οικεία’ του ανθρωπινότητας, συνιστά έναυσμα αναζήτησης της ‘ευτυχίας’ εντός του.

Σχετικά με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής και των προεκτάσεων που λαμβάνει, εμπειρογνώμονας του ‘Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών’ (ΟΗΕ), αναφέρεται σε μία λανθάνουσα ‘ταξικότητα’ που άπτεται των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, εκεί όπου «οι φτωχοί θα πληγούν περισσότερο από τις υψηλές θερμοκρασίες, ενώ οι ελλείψεις σε φαγητό δεν αποκλείεται να οδηγήσουν και σε συγκρούσεις. 
Μάλιστα, οι αναπτυσσόμενες χώρες αναμένεται ότι θα επωμιστούν τουλάχιστον το 75% του κόστους της κλιματικής αλλαγής, παρά το γεγονός ότι το φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού παράγει μόνον το 10% των εκπομπών αερίων». Με όρους αποικιοκρατικής ‘κυβερνολογικής’, κάνει λόγο για την δυνατότητα συγκρότησης ενός «κλιματικού απαρτχάιντ», εντός του οποίου, αφενός μεν τίθεται η δυνητική διάσταση της Κεφαλαιοκρατικής ανισομέρειας όπως αυτή εκφράζεται σε επίπεδο κρατών, από την άλλη, η μεγέθυνση των συνεπειών με βάση την κοινωνική-ταξική θέση, εκεί όπου τμήματα του μπλοκ των λαϊκών-υποτελών τάξεων δύνανται να βιώσουν συνθήκες περιβαλλοντικής-κλιματικής ‘τρωτότητας’ (Judith Butler) και ‘επισφάλειας’, με το ξέσπασμα συγκρούσεων (για το νερό) να καθίσταται ορατό ενδεχόμενο.  Οι ‘φορτισμένες’ κοινωνικές-ταξικές ανισότητες δύνανται να προσδιορισθούν εκ νέου, στο πεδίο της κλιματικής αλλαγής, δεικνύοντας και το διαφορετικό ή άνισο κοινωνικό, πολιτισμικό και γνωστικό ‘κεφάλαιο’ και το πως αυτό συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Βλέπε σχετικά, ‘Καιρός: Πρωτοφανές κύμα καύσωνα πλήττει όλη την Ευρώπη’, Εφημερίδα ‘Πρώτο Θέμα’, 25/06/2019, https://www.protothema.gr/world/article/902739/kairos-kuma-kausona-plittei-oli-tin-europi/.

Στις πρόσφατες αυτοδιοικητικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 26 Μαϊου και στις 2 Ιουνίου, δεν θεωρούμε ό,τι ετέθησαν και συζητήθηκαν εντατικά ζητήματα κλιματικής αλλαγής, περιβάλλοντος και κοινωνιο-περιβαλλοντικής επαναπρόσληψης του δημόσιου χώρου της πόλης και διαμόρφωσης ‘κοινοτικών χώρων’ με άξονα μία αστική κουλτούρα ‘δια-μοιρασμού’, με την όλη συζήτηση να καθίσταται αναντίστοιχη των επίδικων της εποχής. Όπως προσθέτει ο Δημήτρης Κατσορίδας, «η αλλαγή της πόλης συνδέεται άρρηκτα με την αλλαγή του τρόπου ζωής, παραγωγής και κατανάλωσης των κατοίκων της». Βλέπε σχετικά, Κατσορίδας Δημήτρης, ‘Τοπική Αυτοδιοίκηση και Αυτοδιαχείριση’, Πρόλογος: Πορτάλιου Ελένη, Εκδόσεις redmarks, Αθήνα, 2018, σελ. 56.

Το υπό διαμόρφωση εγκαταλελειμμένο  κτίριο ως συμβάν επί της πόλεως, εντυπώνει και αυτό που ο Edward Said χαρακτηρίζει ως «δημοκρατική πράξη», ανοιχτή στο να υπο-δέχεται και ‘γεννά’ απορίες και συνθέσεις. Βλέπε σχετικά, Said Edward, ‘Culture Imperialism, Vintage Books, New York, 1994.

Βλέπε σχετικά, Yearley Steven, ‘Περιβαλλοντικές προκλήσεις’, στο: Hall Stuart, Held David & McGrew Anthony, (επιμ.), ‘Η Νεωτερικότητα σήμερα. Οικονομία, Κοινωνία, Πολιτική, Πολιτισμός,’ Μετάφραση: Τσακίρης Βίκτωρας & Τσακίρης Θανάσης, Εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα, 2003.

Στην έννοια της «ευαισθητοποίησης» (consciousness), ως ‘ζώσας’ πρακτικής μερίδων του φεμινιστικού κινήματος, αναφέρεται η Anna Beniamino, ο λόγος της οποίας εκθέτει μία πολιτικά ανεστραμμένη διαδικασία ήτοι, το πως η ενίοτε  ‘ευαισθητοποιημένη’ αναφορά σε ζητήματα έμφυλης-γυναικείας βίας, ενός ομοφυλόφιλου ‘δικαιωματικού’ ακτιβισμού (που τίθεται με όρους ‘happening’) που αποτελούν τμήμα μιας «αγανακτισμένης ρητορικής», μεταβάλλονται και αναπαραγάγουν, ‘φορτισμένα’, τους «συμπεριφορικούς και κανονιστικούς κώδικες υποκύπτοντας στην κυριαρχία». Δεν θεωρώ πως η εξουσιαστική και σεξιστική συμπεριφορά μπορεί να πολεμηθεί με το να προσπαθούμε να διαδίδουμε νέες γλωσσολογικές συμβάσεις ή με το να αναπαράγουμε κομμάτια της κυρίαρχης αγανακτισμένης ρητορικής (όπως τα διάφορα ιντερνετικά hastag πχ #nonunadimeno, η καταμέτρηση των γυναικοκτονιών στη TV, τα φεστιβάλ περηφάνιας, το κίνημα των κόκκινων παπουτσιών και οι κορδέλες με ουράνια τόξα)
Όλα αυτά θα πρέπει να αναγνωρίζονται ως σημάδια ακόμα μιας εν εξελίξει διαδικασίας αποδόμησης των αληθινών νοημάτων. Δηλαδή, κάποιος που έχει πεπεισθεί ότι τους αντιτίθεται, στην πραγματικότητα υιοθετεί τους συμπεριφορικούς και κανονιστικούς κώδικες υποκύπτοντας  στην κυριαρχία. Βλέπε σχετικά, Beniamino  Anna, ‘Εκφυλισμοί. Ανάμεσα στην περηφάνια και την έμφυλη θυματοποίηση’, Mpalothia Anti-report, 15/06/2019, https://mpalothia.net/ekfylismoi-anamesa-stin-perifania-kai-tin-emfyli-thymatopoiisi/?fbclid=IwAR3O4cOrD6zFEUMD8DYvYaNuFYMDKmYLgHUnX-DSRb3IqyRN80ODPID4txI.