Η τέχνη του Walt Whitman

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης, υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ 

 «To the States or any one of them, or any city of the States, Resist much, obey little, Once unquestioning obedience, once fully enslaved, Once fully enslaved, no nation, state, city, of this earth, ever afterward resumes its liberty». (Walt Whitman, ‘To the States’).

Ο Αμερικανός ποιητής Walt Whitman (1819-1892), ήταν ο ποιητής των «δυνατών» σκέψεων και των μεγάλων οραμάτων. Με το ποιητικό του έργο προσέγγισε τις πολλαπλές εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής. Και είναι ακριβώς αυτές οι δυνατές σκέψεις που σε «παρασέρνουν» σε ένα μεγάλο ταξίδι στον «χώρο» και στον «χρόνο» της ποίησης, εκεί όπου συντελείται η ανανοηματοδότηση της ανθρώπινης ζωής. Ο ποιητής της Βόρειας Αμερικής, ο «ολικός» Αμερικάνος ποιητής έτεινε στη «σωματικοποίηση» του ποιητικού του πράττειν, καθότι οι λέξεις που παρήγαγε «χάραζαν» εκ νέου το ανθρώπινο σώμα. Ο Walt Whitman ως «φλογισμένο» σώμα μας προσέφερε μία ποίηση «δυνατή», άμεση και «σωματική».

Η ποίηση του επανεπινοεί το ανθρώπινο σώμα, την ίδια την ανθρώπινη σκέψη, λειτουργώντας ως «χώρος» υποδοχής λέξεων και συναισθημάτων. Ο ποιητής αισθάνεται, βιώνει με έντονο τρόπο και εν συνεχεία γράφει και γράφει, ώσπου η κάθε λέξη να «χαραχθεί» στο σώμα. «Ονειρεύτηκα ένα όνειρο είδα μια πόλη ανίκητη στις επιθέσεις όλης της υπόλοιπης γης Ονειρεύτηκα ότι ήταν η νέα πόλη των Φίλων Τίποτα δεν ήταν μεγαλύτερο απ’ την ποιότητα της εύρωστης αγάπης τους, αυτή κυριαρχούσε πάνω σε όλα Το έβλεπε κανείς κάθε ώρα στις πράξεις των ανθρώπων τούτης της πόλης Σε όλες τις ματιές τους και στις λέξεις».[1]

Ο ποιητής ονειρεύεται την βαθιά πανανθρώπινη φιλία, την ειρήνη και την αγάπη. Η ποίηση του περιγράφει έναν κόσμο ιδανικό, έναν κόσμο καμωμένο από το όνειρο, εκεί όπου τα σώματα, αυτά τα «αντηχεία» της ζωής και της πράξης, ονειρεύονται και αγαπούν βαθιά.  Ο «σωματικός» ποιητής, ο ποιητής που προσδίδει «ύλη» στο όνειρο, βρίσκεται εδώ, με το σώμα που ονειρεύεται και με την ποίηση που μετασχηματίζει το όνειρο σε έναν ανθρώπινο και ιδεατό κόσμο που υπερβαίνει κατά πολύ την εδαφική επικράτεια της Βόρειας Αμερικής.

Ο ποιητής Walt Whitman «έβλεπε» την αγάπη μεταξύ των ανθρώπων να κυριαρχεί. Κι ως άλλος αγγελιοφόρος μεταφέρει τα μηνύματα της ποίησης του σε όλον τον κόσμο, εκεί όπου όπως χωράει η αγάπη, έτσι χωράει και η ποίηση ως οργανικό στοιχείο «ψηλάφησης» και ιεράρχησης των ανθρώπινων αναγκών και επιθυμιών. Πάντα ο άνθρωπος και οι ανάγκες του θα προσδιορίζουν την μορφή της ποίησης.

«Ακούω την Αμερική να τραγουδάει, ακούω τα διάφορα τραγούδια της Εκείνο των μηχανικών, ο καθένας τραγουδάει το δικό του, χαρούμενο και δυνατό καθώς αρμόζει Ο μαραγκός τραγουδάει το δικό του μετρώντας το σανίδι ή το δοκάρι του Ο χτίστης τραγουδάει το δικό του καθώς ετοιμάζεται για τη δουλειά ή στο σχόλασμα της Ο καπετάνιος τραγουδάει στο πλοίο του αυτά που του ανήκουν, ο ναύτης καταστρώματος τραγουδάει στο κατάστρωμα του ατμόπλοιου Ο παπουτσής τραγουδάει στο καθισμένος στον πάγκο του, ο καπελάς τραγουδάει ορθός Το τραγούδι του ξυλοκόπου, εκείνο του αγρότη καθώς πάει το πρωί για τη δουλειά, ή στο μεσημεριανό το διάλειμμα, ή στου ήλιου τη δύση Το υπέροχο τραγούδι της μητέρας, ή της νεαρής νοικοκυράς, ή του κοριτσιού που ράβει ή που πλένει Ο καθένας, ή καθεμιά τραγουδούν αυτά που ανήκουν σε αυτούς και σε κανέναν άλλο Η μέρα αυτό που ανήκει στη μέρα- το δειλινό μια παρέα νεαρών, γεροδεμένοι, φιλικοί Τραγουδάνε με ορθάνοιχτα στόματα το δυνατό μελωδικό τους τραγούδι».[2]

Αυτό είναι το ποιητικό τραγούδι των ανθρώπων της Βόρειας Αμερικής, των εργαζόμενων και των αγροτών, των μαραγκών και των ξυλουργών. Ο ποιητής αφουγκράζεται το τραγούδι τους, την φωνή και την κραυγή τους. Δεν έχει παρά να καταγράψει αυτό το τραγούδι και να του δώσει ποιητικό σχήμα και μορφή. Το τραγούδι και η φωνή αυτών που παράγουν τον πλούτο και χτίζουν, «οικοδομούν» τον νέο κόσμο μετασχηματίζεται σε «πράξη» που «περνάει» μέσα στην ποίηση του Walt Whitman. Και ως ποιητής του καιρού του και του «εύρους» της Βόρειας Αμερικής «επικοινωνεί» με τον κατοπινό ποιητή του ακέραιου ανθρώπινου «ύψους» και «βάθους», τον διαχρονικό και πάντα έτοιμο, Pablo Neruda. Oι ποιητικές του «φωνές» έσμιξαν, σκιαγραφώντας και αποτυπώνοντας με αυτόν τον τρόπο την ώσμωση των δύο γωνιών της ηπείρου που τέμνονται στο «ύψος» του ενεργού ανθρώπου.

«Κάτω απ’ των λειβαδιών τη  νύχτα, πάει κι όλας καιρός, ξαποσταίνουν πάνω στο βουβαλοτόμαρο σε  μια βαρειά σιγή, οι συλλαβές, το τραγούδι του ό,τι υπήρξα πριν υπάρξω, του ό,τι υπήρξαμε. Ο Μελβίλλ ελάτο είναι θαλασσινό. Από τους κλώνους του γεννιέται μια καμπύλη καρίνας, ένας βραχίονας ξύλινος και καραβίσιος. Ο Γουίτμαν αναρίθμητος σαν δημητριακά, ο Πόε στο μαθηματικό του έρεβος, ο Ντράιζερ, ο Βόλφ, πληγές νωπές της δικιάς μας απουσίας, ο πρόσφατος Λόκριτζ, δεμένοι στα βάθη· και πόσοι άλλοι, δεμένοι στη σκιά: απάνω τους φλογίζει του ημισφαιρίου η ίδια αυγή κι είναι από αυτούς φτιαγμένο αυτό που είμαστε εμείς».[3]

Ο Neruda θεωρεί και πιστεύει ότι η δική του λογοτεχνική-ποιητική πράξη «σμιλεύτηκε» από τον λόγο και την πράξη των μεγάλων ποιητών και συγγραφέων της «άλλης» Αμερικής, της τόσο διαφορετικής και της τόσο όμοιας στην  ανθρώπινη όψη. Είναι χαρακτηριστικός ο προσδιορισμός που επιφυλάσσει για τον ποιητή Whitman, τον ποιητή της «άλλης» πλευράς: «ο Γουίτμαν αναρίθμητος σαν δημητριακά». Ο Whitman, πολλαπλός και ευθύς σαν τα αναρίθμητα δημητριακά του τόπου του. Κι όπως τα δημητριακά μεγαλώνουν και μας δίνουν τον πολύτιμο καρπό τους, έτσι μεγαλώνει και μορφοποιείται η ποίηση του Walt Whitman, ποίηση που «τρυπώνει» και  «χάνεται» μέσα στους δρόμους των πολύβουων πόλεων της Αμερικής, ποίηση που συντροφεύει το τραγούδι των ανθρώπων της.

 Οι δύο ποιητές «επικοινωνούν», υπερβαίνουν τον «χώρο» και τον «χρόνο», χαρίζοντας σε όλους εμάς τις συνηχήσεις της «ζωντανής» ποίησης του δρόμου, της ποίησης που «εισβάλλει» στην καθημερινότητα αλλάζοντας την . Ο Whitman, «αναρίθμητος» και θαρραλέος, καταθέτει την «σωματική» του ποίηση ως πολιτική πράξη, ως πράξη υπέρβασης των δυσκολιών.

«Πιο σωστά, από το 1549, χρονολογία της πρώτης έκδοσης του La defense et Illustration de la langue francoyse, γνωρίζουμε ότι μεταξύ των έκκεντρων της λογοτεχνίας ζυμώνονται οι μεγαλύτερες ειδικές επαναστάσεις, αυτές που συμβάλλουν στην εις βάθος ανατροπή όλων των λογοτεχνικών πρακτικών, στην αλλαγή του ίδιου του λογοτεχνικού χρόνου και της λογοτεχνικής νεωτερικότητας: σκέφτομαι τις επαναστάσεις που επιτέλεσαν ο Ρουμπέν Νταρίο, ο Γκέοργκ Μπράντες, ο Μάριου ντι Αντράντι, ο Τζέιμς Τζόυς, ο Φραντς Κάφκα, ο Σάμιουελ Μπέκετ, ο Ουίλλιαμ Φώκνερ…».[4]

Δίπλα σε αυτές τις μεγάλες μορφές της λογοτεχνίας, στέκονται ισάξια και οι μεγάλοι ποιητές. Το ποιητικό γίγνεσθαι θα πρέπει να  γίνει αντιληπτό ως μία γραπτή «μορφή» ερμηνείας της πολυπλοκότητας και της ετερότητας του κόσμου που μας περιβάλλει. Ως μία άλλη μορφή πολιτικής επιστήμης, που δίπλα στην επιστημονική γνώση, προτάσσει τον «όγκο» του σημαίνοντος και των νοημάτων. Η ποίηση (και η λογοτεχνία) ως άλλη μορφή πολιτικής επιστήμης «χαρτογραφεί» το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, που κινείται μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας, ουτοπίας και δυστοπίας, ομοιότητας και ετερότητας. Η ποίηση είναι η πολιτική επιστήμη της παραγόμενης γνώσης και των λέξεων.

Ο Αλέκος Χατζηκώστας, στο τέλος του διηγήματος του ‘C’est la vie’ γράφει: «Χωρίς δισταγμό, πήρε τηλέφωνο τον δημοσιογράφο. «Έλα, του είπε, σου έχω το ρεπορτάζ της ζωή σου!».[5] Θα μπορούσαμε να πούμε πως η «ζώσα» ποίηση αποτελεί το «ρεπορτάζ» της δικής μας, καθημερινής και παλλόμενης ζωής. Με αυτόν τον τρόπο, η ποίηση είναι το καθημερινό «ρεπορτάζ» που «εγγίζει» το ίδιο το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

Με το βλέμμα στην επόμενη μέρα

Επόμενο άρθρο

Ανοχή ή συνενοχή;