«Εργαλεία φοβερά κάτω απ’ τα κουρέλια.» Μνήμη Pablo Neruda

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης, υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ

«Ας φροντίσει άλλος για τα οστεοφυλάκια… Ο κόσμος έχει ένα γυμνό χρώμα μήλου: Οι ποταμοί σέρνουνε θησαυρούς μετάλλια του δάσου και παντού ζει η γλυκειά  Ροζαλία κι ο σύντροφος ο Χουάν… Τραχειές πέτρες φτιάχνουν το κάστρο, κι η λάσπη, πιο αβρή κι απ’ τα σταφύλια, μαζί με ό,τι απ’ το στάρι έχει απομείνει φτιάξανε το σπίτι μου». (Pablo Neruda, ‘Η Ζωή’).

Ο Pablo Neruda υπήρξε ο ποιητής που ‘εγχάραξε’ με ποιητικό λόγο τις «γωνίες» της ζωής. Με ένα έργο πλούσιο σε νοήματα, μνήμες και πράξεις, ανήγαγε τον «παλλόμενο και «φλεγόμενο» άνθρωπο στη βασική «μονάδα» κίνησης της ιστορίας. Εισχώρησε μέσα στις πιο μύχιες ανθρώπινες σκέψεις, χάραξε το παρελθόν και έτεινε προς το μέλλον «αγέρωχος», φέροντας εντός του την πρωτόλεια μνήμη που λέγεται Αμερική. Ο Pablo Neruda είναι ο διαχρονικά «ερωτευμένος» ποιητής. Μέσω της λειτουργίας της γραφής, ερωτεύτηκε την Αμερική και τους εργάτες της, τα τοπία της και τα ποτάμια της, τις «πανάρχαιες» πέτρες της και σπίτια των κατοίκων της. Γιατί τι άλλο υπήρξε η ποίηση του εξόν από ερωτική εξομολόγηση στην απέραντη ήπειρο-οικία του και στον ίδιο τον άνθρωπο;

Στην ποίηση του αποκρυσταλλώνεται η μορφή του «παλλόμενου» ανθρώπου, του ανθρώπου που προχώρησε πέρα και πάνω από τον φόβο. Έδωσε ποιητική φωνή στον πόνο και στο φόβο, στα «τσακισμένα» χέρια και στο αίμα. Μέσα από την δική του ποιητική κραυγή ακούγεται στεντόρεια η φωνή των καταπιεσμένων, ακούγεται η στεντόρεια φωνή που φθάνει μέχρι τα πανύψηλα υψώματα του Μάτσου Πίτσου: «Κοίτα με απ’ τα βάθη της γης, ζευγά, υφαντή, σιωπηλέ βοσκέ, δαμαστή των πολιούχων γουανάκος, χτίστη της προκλητικής σκαλωσιάς, νερουλά των αντινών δακρύων, χρυσικέ με δάχτυλα σακατεμένα, αγρότη που τρέμεις για το σπόρο, σταμνά μες το χυμένο σου πηλό, φέρτε στην κούπα της νέας τούτης ζωής τις θαμμένες πίκρες σας».[1]

Το αιώνιο ‘Γενικό ‘΄Ασμα (Canto General), διατηρεί και φυλάττει σαν κόρη οφθαλμού την άσβεστη μνήμη της ηπείρου και των ιθαγενών κατοίκων της. Διότι, πριν και πάνω απ’ όλα, οι ιθαγενείς της ηπείρου συνέθεσαν, ψηφίδα-ψηφίδα το μεγάλο ψηφιδωτό της ηπείρου. Κι ο ποιητής με την «ακτινοβολία» του ποιητικού του λόγου, τους «προφυλάσσει» από την «σκουριά» και την φθορά του χρόνου. Εγκιβωτίζει στην ποίηση του τον «χρυσικό» με τα «σακατεμένα» δάχτυλα, τον αγρότη που «τρέμει για τον σπόρο», τον σταμνά με το «χυμένο πηλό», τους προσδίδει λέξεις και όνομα.

Κι αυτή η πρωταρχική ποιητική «προτεραιότητα»: να δίδει όνομα στους «ανώνυμους» τούτης της γης, να ανάγει την δική τους πράξη στον «όλον» του κόσμου, να τους «κεντά» βήμα-βήμα, λέξη-λέξη με στόχο την πλέρια ανασύνθεση του «ξεχασμένου» και περιθωριοποιημένου ανθρώπινου όντος. Κι ο Pablo Neruda, υπερβαίνοντας την  «χρονική» διάρθρωση, χαράσσει το παρελθόν μεταφέροντας στο παρόν τον ακέραιο άνθρωπο, τον ιθαγενή χτίστη, δουλευτή και αγρότη. Θαρρείς πως η μνήμη της Αμερικής, της πρωταρχικής και βαθιά «ερωτεύσιμης» Αμερικής είναι η μνήμη όλου του κόσμου, η μνήμη του εργαζόμενου πέρα από τις γεωγραφικές «διαβαθμίσεις».

«Οι ωκεάνιοι άνθρωποι ξυπνήσαν, τραγουδούσαν τα νερά στα νησιά, απ’ τη μια πρασινόπετρα στην άλλη: οι μικρές κλωστές γυρόφερναν στον τόπο που η φωτιά κι η βροχή μπλεγμένες γεννούσαν διαδήματα και ταμπούρλα. Το Μελανησιώτικο φεγγάρι ήταν μια σκληρή μαδρέπορα, τα θειαφολούλουδα φτάναν απ’ τον ωκεανό, τρεμούλιαζαν της γης οι θυγατέρες σαν κύματα στο γαμήλιο άνεμο της φοινικιάς και μπήχτηκαν στη σάρκα με καμάκι κουρσεύοντας τις ζωές του αφρού».[2]

Ο ωκεανός, ο «Μέγας Ωκεανός» κατά τον ποιητή, περιέχει τα υλικά εκείνα που διαμορφώνουν «φλεγόμενες» συνειδήσεις. Όσο μεγάλος, απέραντος και αιώνιος φαντάζει ο ωκεανός αλλά τόσο απέραντη είναι η ήπειρος και οι κάτοικοι της που αγωνίζονται καθημερινά για το τραγούδι και τον άρτο. Κι ο «Μέγας Ωκεανός», σαν άλλο «φλάουτο που παράγει μουσικούς ήχους», δείχνει τον δρόμο, προς τα εκεί όπου «το Μελανησιώτικο φεγγάρι ήταν μια σκληρή μαδρέπορα, τα θειαφολούλουδα φτάναν απ’ τον ωκεανό, τρεμούλιαζαν της γης οι θυγατέρες στο γαμήλιο άνεμο της φοινικιάς και μπήχτηκαν στη σάρκα με καμάκι κουρσεύοντας τις ζωές του αφρού».

Θάλασσα και πόνος, άνθρωπος και μνήμη, πέτρα και άμμος της θαλάσσης, εκεί όπου συντελείται το θαύμα της ζωής, εκεί όπου ο έρωτας της φύσης, του βράχου και του φιλιού αποκτά τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης «αναγέννησης». Ο «γαμήλιος άνεμος της φοινικιάς» συναντά τον άνθρωπο, η πράξη του οποίου δύναται να παραγάγει ζωή.

«Έρωτα νύχτιε, ακολούθησα αυτό που υψώνεις, την παντοτεινιά σου, το σεισμικό τον πύργο που’ χει αναλάβει τ’ άστρα, το μέτρο του δισταγμού σου, τους πληθυσμούς που ανεβάζει ο αφρός στα πλευρά σου: είμαι αλυσοδεμένος στο λαρύγγι σου και στα χείλη που σκίζεις πάνω στην άμμο».[3]

Ο παντοτινός νύχτιος έρωτας «εγγίζει» την ζωή, «εγγίζει» το πνεύμα και την σάρκα του ανθρώπου. Κι εδώ ο έρωτας νοείται ως ο παντοτινή υπέρβαση της ατομικής πράξεις, ως αιώνιο και απαλό χάδι του αέρα που «γονιμοποιεί» την φύση και την  ζωή. Αυτός ο μέγας «τροβαδούρος» της ποίησης ορίζει τον έρωτα ως την αρχή των πάντων, ως «σεισμικό πύργο που’ χει αναλάβει τ’ άστρα» και κατοπτεύει την ζωή.

Κι ο έρωτας στην ποίηση του Pablo Neruda δεν νοείται μόνο ως ένωση και υπέρβαση του εαυτού αλλά και ως εσωτερικό βίωμα, ως πράξη που συνδέει τον άνθρωπο με τον «φυσικό» του περιβάλλον. Ο έρωτας του ποιητή «αγγίζει» τα μεγάλα βάθη του ωκεανού, τέμνει τις γωνίες του σκοτεινού πόθου, «παίζει» με τα «θειαφολούλουδα»,  ταυτίζεται με το φως. Οφείλουμε να επιστρέφουμε πάντα στην βαθιά ερωτική και «κοσμογονική» ποίηση του Pablo Neruda.

Ως ποιητικό-πολιτικό «ον», ο σπουδαίος Χιλιανός ποιητής «αποδόμησε» στρατιωτικές δικτατορίες, στηλίτευσε την εκμετάλλευση και την κοινωνική αδικία, «πετώντας» με τα «φτερά» της ποιητικής του τέχνης και αγκαλιάζοντας τους εργάτες όπου γης. «Ερωτεύτηκε» το νίτρο της Χιλής, όπως «ερωτεύτηκε» και το βαθύ γαλάζιο της θάλασσας.

Η ποίηση του είναι μία «κοσμογονία» που «τρέφει» διαρκώς τον αγωνιζόμενο άνθρωπο, προσδίδοντας του ύψος και Χιλιάνικο νίτρο. Η ποίηση του είναι μια βαθιά πολιτική πράξη που τάραξε και ταράζει τα «λιμνάζοντα ύδατα» του «νύχτιου καιρού μας». Μορφή και πράξη της ποιήσεως, παντοτινή μνήμη του Pablo Neruda.

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

​​OPEN DAYS στη Βιβλιοθήκη: εκεί όπου οι άνθρωποι και οι ιδέες συναντιούνται

Επόμενο άρθρο

« ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ ΣΤΟ 9Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΕΡΟΙΑΣ »