Συζητώντας με την Ιωάννα Καρυστιάνη και τον Παντελή Βούλγαρη

Μία ενδιαφέρουσα,  φιλική και πολυωρη συζήτηση είχαμε κατά τη διάρκεια της παραμονή τους στη Βέροια, με τους Ιωάννα Καρυστιάνη-Παντελή Βούλγαρη, δημιουργούς της ταινίας «Μικρά Αγγλία» της οποίας αποσπάσματα (με τον κίνδυνο να μην καταθέσουμε όλο τον πλούτο της)  παρουσιάζουμε σήμερα.

Αναφερόμενη στον τίτλο η συγγραφέας του βιβλίου Ιωάννα Καρυστιάνη σημείωσε: «Η ανάγκη των ανθρώπων τον μικρό τους τόπο να τον δούνε στα μάτια τους μεγάλο, πιο σημαντικό. Στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ο αιώνα καραβοκυραίοι και μικροπλοιοικτήτες που ονειρεύονταν ότι μπορούσαν να αποκτήσουν δύναμη στις θάλασσες όση και η Μ. Βρετανία στέλναν πληρώματα συγκεκριμένα μηχανικούς να σπουδάσουν στην Αγγλία και ονομάζανε την Ανδρο «Μικρά Αγγλία». Αυτό δεν το ήξεραν ούτε οι Ανδριώτες. Εγώ το βρήκα σε κάποια κιτάπια. Τα πρώτα υπερωκεάνια που ξεκινούσαν γεμάτα μετανάστες για την Αμερική δεν ξεκινάγανε από τον Πειραιά, ήταν Ανδριώτικα βαπόρια εφοπλιστών της εποχής.

Απαντώντας για το «μυστικό» της επιτυχίας της ταινίας ο Παντελής Βούλγαρης υπογράμμισε: Εγώ στις ταινίες μου είχα την εμπειρία να δοκιμαστώ και στις δύο εκφάνσεις αυτής της δουλειάς. Και στην επιτυχία και στην αποτυχία. Αναρωτιέσαι στην αποτυχία. Λες τι συμβαίνει και δεν «έγραψε» και δεν συγκίνησε η ταινία. Αφού για παράδειγμα είχα τους καλύτερους συνεργάτες, το αγαπούσα το θέμα, το έκανα πολύ καλά. Κανένας κινηματογραφιστής δεν μπορεί να επισημάνει το πρόβλημα. Στην επιτυχία δεν αναρωτιέσαι, χαίρεσαι με την επιτυχία. Λες όλα εντάξει. Είναι κατ’ αρχήν η ιστορία. Έχει στάδια δραματουργικά πολύ ισχυρά. Εκεί που νομίζεις ότι έχει ολοκληρωθεί η ζωή των ανθρώπων, συμβαίνει ένα γεγονός και αλλάζει όλα τα δεδομένα. Και αυτό συμβαίνει τρεις φορές στην ταινία. Έχει στάδια τα οποία ξαναβάζουν τον θεατή από την αρχή και νομίζω ότι αυτό το γεγονός κάνει τους θεατές να κουβεντιάζουν μετά την ταινία.

Συμπληρώνοντας η Ι. Καρυστιάνη σημείωσε: Να ενισχύσω αυτό που λέει ο Παντελής. Με ορισμένους παραμέτρους. Επειδή η δουλειά μου είναι με τη γλώσσα αυτό με παίδεψε ένα διάστημα, αν θα κρατήσω αυτό το γλωσσάρι του βιβλίου που ίσως ακουγόταν πολύ λογοτεχνικό και φιλολογικό για μια ταινία ή αν θα μεταφέρω τους διαλόγους που αναγκαία έπρεπε να επινοήσω γιατί στο μυθιστόρημα υπάρχουν λίγοι διάλογοι. Σε πολύ σημερινά Ελληνικά αποφάσισα να κρατήσω μερικές ίνες αρώματος της γλώσσας. Και ήταν ένα ρίσκο.Πιστεύω και αυτό παίζει ρόλο. Χαίρεται ο κόσμος, συγκινείται ακούγοντας αυτά τα πλούσια και χυμώδη Ελληνικά. Υπάρχουν κατάσπαρκτες φράσεις σε ορισμένες σκηνές της ταινίας. Ένα δεύτερο, ενώ η ταινία μοιάζει σαν να είναι μία μεγάλη παραγωγή έχει μία ταπεινοφροσύνη. Δεν επιδεικνύει πλούτο σε καμία περίπτωση. Όλα υπηρετούν τα πρόσωπα και τις ιστορίες. Ακόμη και τα τοπία υπηρετούν τα πρόσωπα και δεν είναι μία τουριστική περιήγηση. Και ένα τρίτο πιστεύω ότι παίζει ρόλο ότι η ταινία βγήκε στη συγκεκριμένη εποχή. Κάνει τον κόσμο να νοιώθει μία ανακούφιση, μία αγαλλίαση, μια περηφάνια, ότι δεν είμαστε για πέταμα και για τα σκουπίδια, όπως ταπεινώσανε τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια με τα διεθνή δημοσιεύματα με τα μνημόνια. Ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι ουσιαστικό, κάτι που μιλά για την ανθρώπινη περιπέτεια, τα αισθήματα των ανθρώπων. Γιατί βγαίνει ο κόσμος στο τέλος της και κλαίει.

Αναφερόμενοι στη σχέση βιβλίου-ταινίας τόνισαν:

Π. Βούλγαρης: Είναι το πρώτο βιβλίο της Ιωάννας που κάνουμε ταινία. Στις «Νύφες» δεν ήταν βιβλίο, ήταν έρευνα, ένα στόρι στην αρχή, που από τη στιγμή που υπήρχε ενδιαφέρον από τον Σκορτζέζε, κάθισε και έγραψε το σενάριο.

Ι. Καρυστιάνη: Δεν ήταν μυθιστόρημα που έγινε σενάριο, ήταν εξαρχής σενάριο. Όταν γράφω ένα βιβλίο είμαι υπεύθυνη για το εαυτό μου και μόνο να αποτύχω, να σπάσω τα μούτρα μου, να πάρω στο λαιμό μου τον εαυτό μου και μόνο, εδώ το γεγονός ότι εμπλέκονται τόσοι άνθρωποι που καταθέτουν τον μόχθο τους, τις προσδοκίες τους , συνεργείο, ηθοποιοί, παραγωγοί και κυρίως ο σκηνοθέτης που επωμίζεται το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης και της κατακραυγής, εάν δεν πάνε τα πράγματα καλά, με έκανε να είμαι 1000% πιο συγκεντρωμένη, πιο προσηλωμένη και πιο υπεύθυνη. Να δουλεύω και να ξαναδουλεύω την κάθε σκηνή, να δουλεύω ακόμη και τρεις σκηνές πριν και τρεις σκηνές μετά που δεν τις χρειαζόμουν, για να μπορέσω να κορφολογήσω δύο παύσεις, μία λέξη, μία ατάκα και να τα εντάξω στη σκηνή που χρειαζόμουν.

Π. Βούλγαρης: Μία ταινία είναι τελείως διαφορετική από ένα βιβλίο. Δηλαδή εγώ το ήξερα το βιβλίο όταν το είχε γράψει η Ιωάννα, είχα τρελαθεί. Μετά το διάβασα όταν ενδιαφέρθηκαν οι χρηματοδότες να το κάνουμε. Από εκεί και πέρα όμως είναι μία τελείως διαφορετική διαδικασία, αφηγηματικά, συναισθηματικά, δημιουργικά που δεν μπορείς να έχεις πάντα δίπλα το βιβλίο να διαβάζεις πώς να σκηνοθετήσεις κάθε σκηνή. Η Ιωάννα χρησιμοποιεί λέξεις, σειρά λέξεων, εγώ χρησιμοποιώ εικόνες. Που πολλές φορές μία εικόνα μπορεί να αναπληρώνει δύο σελίδες περιγραφών.

Ι. Καρυστιάνη: Ακριβώς. Ένα σιωπηλό κοντινό σ’ένα πρόσωπο, μπορεί να ακυρώνει ένα διάλογο που είναι γραμμένος για να ειπωθεί με δύο-τρία πρόσωπα. Ένα βλέμμα δηλαδή που τα λέει όλα. Όσες πρόβες και να έχεις κάνει βρίσκεις πάντα μερικά κλειδιά για το πώς θα μπορούσες να γυρίσεις κάποια σκηνή. Στο γύρισμα μπορεί να βρεθεί κάτι καινούριο. Οπότε διαρκώς θα πρέπει να βρίσκεσαι σ’αυτή την κίνηση.

Σχετικά με το περιεχόμενο της ταινίας η Ι. Καρυστιάνη υπογράμμισε: Οι άνθρωποι αυτοί ζήσανε στο δέος του ωκεανού. Το φορτισμένο με τα ναυάγια, το πένθος. Τους έκανε να καταλαμβάνονται από ένα δέος για όλα τα κορυφαία ζητήματα όπως είναι ο έρωτας, το πιο ξακουστό και πανίσχυρο συναίσθημα. Για να υπάρξει αυτή η τοπική κοινωνία είχε ανάγκη από κάποιους πολύ αυστηρούς κανόνες έως ασφυκτικούς. Λείπει ο άλλος στη θάλασσα, το αλμυρό μεροκάματο, έρχεται το έμβασμα πρέπει να το επενδύσουμε, να πιάσει τόπο, δεν μπορούμε να το σκορπίσουμε. Να εξασφαλίσουν τα παιδιά Όλα αυτά είναι κατανοητά. Απλώς η μητέρα είναι μερικές φορές βασιλικότερη του βασιλέως στην υπακοή αυτών των κανόνων. Δεν έχει όμως και άλλο περιεχόμενο η ζωή της μια και ο άνδρας της είναι αλλού και με άλλη, στην ακραία της τυφλή υποταγή σ’αυτούς τους κανόνες έρχεται η ώρα που ο άνθρωπος ή εκμηδενίζεται ή ξεσπά, γίνεται εκτός εαυτού και γίνεται ο χαμός και το σάρωμα. Αυτό που μας λένε είναι ότι μετά το τέλος της ταινίας πάνε παρέες και την κουβεντιάζουν για ώρες. Σου δίνει πολλές αφορμές η ταινία για να σκεφτείς, να στοχαστείς. Για παράδειγμα αν είσαι με την μία ή την άλλη αδελφή, με την μάνα, τον καπετάνιο. Να σκεφτείς τον ρόλο της υποταγής, το να είσαι πάντα πειθήνιος και πειθαρχικός χωρίς ποτέ να αντισταθείς. Που είναι και μία αλληγορία και για το σήμερα. Μέχρι πού σκύβεις το κεφάλι;

Αναφερόμενος σε συγκεκριμένες δυσκολίες για το γύρισμα του έργου τόνισε ανάμεσα στ’ άλλα ο Π. Βούλγαρης: Εμείς δουλεύουμε ένα ωράριο συγκεκριμένο. Ξεκινάμε πρωινό ή απογευματινό γύρισμα και δουλεύουμε 10 ώρες. Μπορώ να δουλέψω υπερωρίες αλλά αυτό θα σημάνει περισσότερο κόστος. Είναι αδύνατο όλο αυτό φιλμ να το ξέρεις πώς ακριβώς θα γίνει. Γι’αυτό έδωσα «χώρο» στην πρωτοβουλία των ηθοποιών

(Παρουσιάστηκε στην έντυπη μορφή της ΑΛΛΗΣ ΑΠΟΨΗΣ)

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

Πετυχημένη εκδήλωση των ΓΑΚ Ν. Ημαθίας για την Κατοχή στην Ημαθία

Επόμενο άρθρο

Αφιέρωμα στον Αμερικανικό Κινηματογράφο στη Βέροια