Του Αλέκου Χατζηκωστα * 

Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και παίρνει διαστάσεις. Η κρίση ψυχικής υγείας στα παιδιά παγκοσμίως επιδεινώνεται και έφθασε σε κρίσιμο σημείο, από την «ανεξέλεγκτη εξάπλωση» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης , σύμφωνα για παράδειγμα με έκθεση της οργάνωσης για τα δικαιώματα των παιδιών «KidsRight» με έδρα το Αμστερνταμ και του Πανεπιστημίου Erasmus στο Ρότερνταμ. Σύμφωνα με την έρευνα, το 2025 τουλάχιστον το 14% των παιδιών και των εφήβων ηλικίας 10-19 ετών σε όλο τον κόσμο παρουσιάζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, με το μέσο παγκόσμιο ποσοστό αυτοκτονιών να φτάνει τους 6 στους 100.000 εφήβους ηλικίας 15-19 ετών. Φυσικά δεν αφορά μόνο τους νέους. Τα social media έχουν διαμορφωθεί με βάση την επιδίωξη του μέγιστου κέρδους, σχεδιασμένα ακριβώς για να αποσπούν και να διατηρούν την προσοχή του χρήστη, τα δε υπαρκτά ζητήματα που αφορούν την παραπληροφόρηση, την απόσυρση από την κοινωνική ζωή προς όφελος της επιφανειακής «κοινωνικοποίησης» κ.λπ. είναι στη φύση τους και, βέβαια, δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες.

Στο πλαίσιο αυτό η κυβέρνηση αποφάσισε την απαγόρευση πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών στα social media, με έναρξη ισχύος από 1η Ιανουαρίου 2027.Κύρια σημεία του σχεδίου είναι η θέσπιση ηλικιακού ορίου 15 ετών στην πρόσβαση σε συγκεκριμένα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) , η υποχρεωτική εφαρμογή μεθόδων επαλήθευσης ηλικίας από τις πλατφόρμες, με χρήση των gov.gr wallet και kids wallet, και η συμβατότητα με το ευρωπαϊκό Δίκαιο. Στόχος της κυβέρνησης είναι το σχετικό νομοσχέδιο να ψηφιστεί το καλοκαίρι, με έναρξη εφαρμογής από την 1/1/2027, να αφορά δηλαδή τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2012 και τις εφαρμογές Facebook, Instagram, TikTok και Snapchat. Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας οι εταιρείες θα πρέπει να εφαρμόσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας (διαθέτουν πλήθος εργαλείων) και ως πηγή διασταύρωσης στην Ελλάδα θα προσφέρεται το kids wallet στο gov.gr wallet. Θα χρησιμοποιούνται «διακριτικά ηλικίας» (age tokens) και η πλατφόρμα θα γνωρίζει μόνο ότι ο χρήστης είναι άνω των 15, σημειώθηκε στη σχετική συνέντευξη Τύπου.

Σίγουρα η χρήση των ΜΚΔ εγκυμονεί πολλούς κινδύνους και έχουν επίδραση στην ψυχική υγεία, τα σάπια πρότυπα ζωής που προβάλλουν, την καλλιέργεια του ατομισμού, τον ρόλο τους ως εργαλείων της κυρίαρχης ιδεολογίας, αλλά και ως πεδίων ανταγωνισμού και παρέμβασης κρατικών μηχανισμών και επιχειρηματικών ομίλων στον διεθνή ανταγωνισμό.

Η κυβέρνηση εμφανίστηκε σε ρόλο «προστάτη» των παιδιών και των αναγκών τους. Ωστόσο για τα παιδιά των εργατικών - λαϊκών οικογενειών η εκτεταμένη ενασχόληση με τις οθόνες συνδέεται με τις ίδιες τις συνθήκες ζωής που διαμορφώνει το σύστημα, και μέσα σε αυτό η πολιτική της κυβέρνησης: Με τους γονείς που δουλεύουν όλο και περισσότερες ώρες, με την έλλειψη ελεύθερων και ασφαλών χώρων δημιουργικής δραστηριότητας, με την εμπορευματοποίηση του αθλητισμού και του πολιτισμού, με ένα σχολείο - πανάκριβο εξεταστικό κέντρο που ολοένα και περισσότερο περιορίζεται σε αποσπασματικές «δεξιότητες».

Δεν άκουσε κανείς για στροφή σε πολιτικές που θα εξασφαλίζουν την πρόσβαση όλων των παιδιών στον αθλητισμό και στον πολιτισμό, αιτήματα που διατυπώνουν πολύμορφα και διεκδικητικά το γονεϊκό, το μαθητικό κίνημα, οι εργαζόμενοι, ούτε για ουσιαστική ψυχοκοινωνική στήριξη σε στελεχωμένες δημόσιες δομές. Αντίθετα, άκουσε και πάλι ότι όλα αποτελούν ατομική ευθύνη, με τον Κυρ. Μητσοτάκη να απευθύνεται στους γονείς λέγοντας: «Κανένας νόμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δική σας παρουσία. Η πολιτική αυτή είναι απλά ένα εργαλείο για να σας βοηθήσει»...

Συμπερασματικά: Η απαγόρευση πρόσβασης στα ΜΚΔ  σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το υπαρκτό πρόβλημα του εθισμού των παιδιών στο διαδίκτυο, αφού από τη μια η κυβέρνηση ενισχύει με την πολιτική της όλους εκείνους τους παράγοντες που "σπρώχνουν" τα παιδιά στην οθόνη, από την άλλη δεν αντιμετωπίζει τον "εθιστικό σχεδιασμό" ορισμένων εφαρμογών και το "μοντέλο κέρδους που βασίζεται" στην προσοχή τους.

Η πάλη για τη ζωή και τον δημιουργικό χρόνο των παιδιών σημαίνει πάλη για μια κοινωνία που θα εξασφαλίζει ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας, με κοινωνική ευθύνη για τη νέα γενιά, με ποιοτικό ελεύθερο χρόνο γεμάτο με αξίες, ιδανικά, ζωντανή κοινωνική συναναστροφή, αθλητισμό, πολιτισμό, συλλογική δραστηριότητα και διεκδίκηση, όλα αυτά που στερούν σήμερα από τη νεολαία η κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Ένωση, όλα αυτά που η έλλειψή τους αποτελούν λίπασμα για τους εθισμούς και τις εξαρτήσεις.

* Δημοσιογράφος-συγγραφέας

πρώτη δημοσίευση στη ψηφιακή εφημερίδα InVeria