Μία πολύκροτη δίκη στο Έκτακτο Στρατοδικείο της Βέροιας το 1948

Του Αλέκου Χατζηκώστα *

Συνεχίζουμε δημοσιεύσεις σχετικά με τη λειτουργία του Έκτακτου Στρατοδικείου που λειτουργούσε στη Βέροια 1948-1950 και δίκαζε υποθέσεις που αφορούσαν την Ημαθία και την Πέλλα. Στο σημερινό μας άρθρο αναφερόμαστε σε μία πολύκροτη υπόθεση – τον Μαη του 1948- που αφορούσε αγωνιστές της αντίστασης και του κομμουνιστικού κινήματος, αλλά και απλούς πολίτες (ακόμη και μαθήτριες!) από τη περιοχή της Βέροιας (αρκετοί θεωρούμενοι μάλιστα και ως «ευυπόληπτοι»). Ο εμφύλιος συνεχίζεται με σφοδρότητα, ενώ κυβέρνηση σέρνει δεκάδες χιλιάδες στις φυλακές , τις εξορίες και στα εκτελεστικά αποσπάσματα μέσα από «στημένες» δίκες. Στην υπόθεση μας οι «κατηγορούμενοι» οδηγήθηκαν στο στρατοδικείο με κατηγορίες που αφορούσαν βοήθεια στους αντάρτες του ΔΣΕ, καθώς και προσπάθεια στρατολόγησης για τις γραμμές τους. Να σημειώσουμε ότι το παρακολούθησε πλήθος κόσμου , ενώ υπήρχε και ραδιοφωνική αναμετάδοση από το ραδιόφωνο του Δεληφώτη!

Από τη αρχή να τονίσουμε ότι στηρίζεται σε ρεπορτάζ της εφημερίδας και όχι στα πραγματικά πρακτικά της δίκης. (Κάτι τέτοιο θα γίνεις το μέλλον, όταν μας δοθεί η δυνατότητα πρόσβασης στο αρχειακό υλικό των Εκτάκτων Στρατοδικείων…). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σημαντικά ζητήματα όπως π.χ οι μάρτυρες κατηγορίες (συνήθως επαγγελματίες ψευδομάρτυρες), οι ολοκληρωμένες απολογίες των κατηγορούμενων, των δικηγόρων υπεράσπισης κ.α. Επίσης θα πρέπει να πάρουμε υπόψη την λογοκρισία που υφίσταντο οι εφημερίδες της εποχής, αλλά και τον γενικότερο ιδεολογικό προσανατολισμό τους. Είναι χαρακτηριστική η προσπάθεια στις διάφορες δίκες δημοσιογραφικά να τονίζεται η «κακομοιριά» των κατηγορούμενων, η «μεταμέλεια», ότι ήταν «παρασυρμένοι» κ.α με στόχο φυσικά να ενισχυθεί το κυρίαρχο «αφήγημα» περί «ξενοκίνητων» και «κατσαπλιάδων». Με βάση τα παραπάνω μπορούν να αξιοποιηθούν κριτικά τα παρακάτω:

Η Δίκη

Στην ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 15/5 διαβάζουμε με τίτλο «Εις το Στρατοδικείον Βερροίας. ΑΠΕΛΟΓΗΘΗΣΑΝ ΧΘΕΣ ΕΙΚΟΣΙ ΔΥΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΙ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΑΙ. ΣΗΜΕΡΟΝ Η ΑΓΟΡΕΥΣΙΣ ΤΟΥ Β. ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ» :

«ΒΕΡΡΟΙΑ 14(Του ανταποκριτού μας). Κατά την σημερινήν ημέραν της δίκης των 22 μελών της παρανόμου οργανώσεως, ενώπιον του εκτάκτου στρατοδικείου, απελογήθησαν οι κατηγορούμενοι:

Η Σουλτάννα Κυρατσού μήτηρ του καπετάν Νάκου, ομολόγησεν ότι έλαβεν από την Τζίκαν 5 εκατ. και τα παρέδωσε εις την Ζιώγα, ίνα τα προωθήσει περαιτέρω.

Ο Περικλής Γούναρης (εξυγιανθείς δημοδιδάσκαλος) ωμολόγησεν ότι έλαβε σημείωμα μέσω του Αντώνη Τζίκα να καταταγή εις τα συμμορίας αλλά δεν εξετέλεσε την εντολήν διότι δεν ήτο κομμουνιστής, δεν ανέφερεν εις τας αρχάς διά να μην εκθέση τον εξάδελφον του Α. Τζίκαν.

Ο Θ. Πιστοφίδης παντοπώλης, ωμολόγησεν ότι έλαβεβν από την Ευφροσύνη Δημητριάδου, μαθήτριαν, εν δέμα χρημάτων τα οποία έδωσεν εις τον Νάκον, τον οποίον συνέστησε η Ε. Δημητριάδου ως συγγενή της εκ Θεσσαλονίκης. Ο Νάκος του έδωσε το δέμα το οποίον παρέδωσεν εις το σιδηρουργείον Δημοπούλου εν Θεσσαλονίκη δια συνθήματος, ισχυρίσθη όμως ότι δεν εγνώριζε τους σκοπούς του προορισμού των χρημάτων.

Ο Γ. Θέμελης ωμολόγησεν ότι μετέβη κατόπιν προσκλήσεως εις την οικίαν της Ε. Δημητριάδου ίνα συστήση εις τον Α. Κυρατσόν ή Νάκον να εγκαταλείεψη την οικίαν της, χωρίς να γνωρίζη ότι ούτος ήτο συμμεορίτης ή καταδιώκετο. Δεν ανέφερε το γεγονός εις τας αρχάς διότι αμέσως έφυγε δι’ Ασβεστοχώριον όπου ενοσηλεύετο η θυγατήρ του όπου παρέμεινεν επί ένα μήνα.

Ο Δημ. Πεντεφούντας, ωμολόγησεν ότι έλαβε σημείωμα μέσω της Ζωγράφου από τον συμορίτην Καταφόλαν, να μεριμνήσει διά τα παιδιά των. Είναι παλιαός κομμουνιστής και δηλωσίας. Κατά την κατοχήν έφυγε εις Θεσσαλονίκην και έκτοτε οργανώθη εις το ΑΚΕ.

Η Μαρία Ρήγα ωμολόγησεν ότι η αδελφή της Ευγ. Δημητριάδου, κλαίοντας της ανακοίνωσε ότι ο Νάκος κρύβεται εις το σπίτι της και ότι του συνέτησε να φύγη. Δεν κατέωσε εις τας αρχάς λόγω της αγραμματοσύνης της και δεν εγνώριζεν αν καταδιώκετο. Επί κατοχής έκρυψε τον μοίραρχον Ρέβαλαν καταδιωκόμενο από τους κομμουνστάς.

Η Φ. Τολιοπούλου ωμολόγησεν ότι έστειλε ρούχα εις Καλύβαν διά τον υιόν της συμμορίτην νομίζουσα ότι θα παρεδίδετο λόγω της αμνηστείας.

Η Μαρ. Μυτιλέκα ωμολόγησεν ότι έλαβε σημείωμα από τον συμμορίτην αδελφόν της Τζιώτζου να καταταγή εις τας συμμορίας. Απήντησε να τον αφήσουν ήσυχον και ότι θα καταγαγή εις τον στρατόν. Δεν ανέφερε το γεγονός εις τας αρχάς διότι δεν έδωσε σημασίαν.

Η Ευφροσύνη Δημητριάδου μαθήτρια γυμνασίου ομολογεί ότι τον Ιούνιον του 1947 έλαβε σημειώματα από τον Κυρατσόν δια την Ισμήνην Τζίκα τα οποία και παρέδωσε.

Η Παν. Φωτιάδου μαθ. Γυμνασίου ομολογεί ότι τον Ιούνιον 1947 η μητέρα της, ήτις είνε τώρα συμμορίτισα της έδωσε ένα χρηματόδεμα το οποίον έδωσε εις τον Θ. Πιστοφίην.

Η Ευδ. Ζωγράφου ομολογεί ότι έλαβε σημείωμα διά τον Καραφόλαν και νομίζουσα ότι προήρχετο από τον υιόν της απαχθέντα από το Πρεβαντόριον, το επήρε. Ο Μαυρίδης της είπε να στείλη ένα δέμα ρούχα για τον υιόν της, τα οποία έστειλε εις το ξυλουργείον Μπαρμπαργύρη οπόθεν τα παρέλαβεν ο Μαυρίδης.

Η Καλ. Παπακωνσταντίνου μήτηρ του συμμορίτου Τζιώτζου ωμολογεί ότι έστειλε διά του Καλύβα ρούχα εις τον υιόν της.

Ο Αναστ. Δημητριάδης ομολογεί ότι εις το σπίτι του εκρύπτετο ο Κυρατσός αλλά λόγω των γεωργικών του ασχολειών δεν το έμαθε αμέσως και μόλις το επληροφορήθη τον ηνάγκασε να φύγη. Δεν κατέδωσε εις τας αρχάς διότι τον ηπείλησε ο Κυρατσός.

Ο Ιωάννης Βαφειάδης αρνείται ότι επρότεινεν εις τον Καλύβαν να τον βοηθήση να ενταχθή εις τας συμμορίας.

Ο Δημήτριος Βρίσκος (στρατιώτης) διατείνεται ότι δεν ανέφερεν ότι ο Κυρατσός ευρίσκετο εις την οικίαν της αδελφής του Δημητριάδου, διότι το έμαθε μετά την αναχώρησιν του Κυρατσού. Απεκηρύσσει τους συμμορίτας.

Η Ευγενία Δημητριάδου ισχυρίζεται ότι κατά παράκλησιν της μητρός του Κυρατσού εδέχθη να κρύψη τούτον εις την οικλίαν της διά μίαν βραδιάν, αλλά ούτος παρέμεινε περισσοτέρας και τον επίεζε να φύγη. Κατ’ εντολήν του Κυρατσού εκάλεσε τον Δαβορίδην και τον Γ. Μανωλίδην, οίτινες συνατήθηκαν μετά του Κυρατσού. Δεν κατέδωσε διότι ο Κυρατσός την ηπείλησε.

Ο Γ. Μανωλίδης (στρατιώτυης) αναφέρει τα της οργανώσεως του εις το ΕΑΜ. Λέγει κατόπιν απειλών του ήδη συμμορίτου Τριανταφύλλου, εδέχθη να λάβη μέρος εις τη επιτροπήν πόλης. Τον Ιούνιον του 1947 κατόπιν προσκλησεως συναντήθη με τον Κυρατσόν όστις παραπονέθη διά τρόπον διανομής εφοδίων της Ενώσεως Γεωργικών Συνεταιρισμών. Εις τον Κυρατσόν κατεδίκασε τας πράξεις των συμμοριτών και διαφωνήσας έφυγε χωρίς να αναμίχθη έκτοτε. Κατόπιν στρατευθείς απέβαλε τον παλαιόν άνθρωπον και απεκήρυξε τον συμμοριτισμόν

Η Ισμήνη Τζίκα (εκτίουσα 20 ετη φυλάκισιν επιβληθελίσαν υπό του Στρατοδεικόυ Γιαννιτσών) αρνείται ότι το σπίτι της επροτάθη ως γιάφκα που έλαβε σημειώματα από Δαβορίδην. Δέχεται ότι είχεν εις χείρας της 20 εκατ. εκ του διαλυθέντος γραφείου ΕΑΜ δια να τα δώση εις Θεσσαλονίκην. Εξ αυτών έστειλε 5 εκτα. Εις την «Ενότητα» Θεσσαλονίκης και τα υπόλοιπα παρέμειναν εις χείρας της. Επί εαμοκρατίας έλαβε μέρος εις την αυτοδιοίκησιν Βέροιας, αναλάβουσα το τμήμα εκπαιδεύσεως και νοσοκομείων. Υπήρξε μέλος του συμβουλίου του Συλλόγου της Γυναίκας. Αποδοκιμάζει τας οργανώσεις ή κόμματα που μεταχειρίζονται την βίαν και το έγκλημα, ότι αι οργανώσεις αυταί είνε ανθελληνικαί και ως τοιαύτας τας καταδικάζει ως και το παιδομάζωμα.

Ο Αντ. Κόγιας ισχυρίζεται ότι μετ’ ειδοποίησιν του Γερασιμίδη πήγε τον Δεκέμβριον 1946 εις σύσκεψιν εις την οικίαν του καρροποιύ Ιωαννίδου, όπου του εζητήθη να ετοιμάση δέμα διά τους εξορίστους, αλλά ούτος ηρνήθη. Ουδέποτε υπήρξε κομμουνιστής και αποκηρύσσει τον συμμοριτισμόν.

Ο Γεωργιος Ζαμπούνης (μουσικός) παραδέχεται ότι εις την οικίαν του, ο φιλοξενούμενος του Φιλ. Φιλιππίδης συνατήθη και συνωμίλησε με τον Μανωλίδην αλλά δεν εγνώριζε την ιδιότητα του φιλοξενούμενου του, όστις ήτο μαθητής του εις την μουσικήν άλλοτε.

Ο Γιώργος Μαυρίδης αναφέρει ότι προσελήφθη εις Πρεβαντόριον Δοβράς 1-4-46 ως ξυλουργός ένθα εργάζετο μέχρι τέλους του 1947. Κατά το διάστημα τούτο επέδραμαν συμμορίται, αλλά, αυτόν δεν τον απήγαγαν και κατά σύστασιν του Ελβετού Σέερ δεν ανέφερεν εις την Αφάλειαν τα της επιδρομής.

Το στρατοδικείον διέκοψε διά την 5^ην μ.μ της σήμερον οπότε θα αηορεύσθη ο βασιλικός επίτροπος.»

Η πρόταση του βασιλικού επίτροπου

Με τίτλο «Η δίκη των 29 εις την Βέρρροιαν. Θάνατον δια 4 άνδρας και 2 γυναίκας. Ισόβια δια δύο άνδρας και 2 γυναίκας. Φυλάκισιν δια 6, απαλλαγήν των άλλων» η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (16/5) αναφέρει:

«ΒΕΡΡΟΙΑ 15. Συνεχίσθη εις το ενταύθα έκτακτον στρατοδικείον η δίκη των 29 κατηγορουμένων διά συμμετοχήν εις ομάδας και τροφοδοσίαν ληστών. Η συνεδρίασις επαναλήφθη την 5μ.μ και εδόθη ο λόγος εις τον βασιλικόν επίτροπον όστις επρότεινε τας κάτωθι ποινάς:

Α) δις εις θάνατον διά τους κατηγορουμένους Δημήτριον Καλύβαν και Θεόδωρον Πιστοφίδην.

Β) Απαξ εις θάνατον διά τους κατηγορουμένους Ευγενίαν Δημητριάδου, Γεώργιον Μανωλίδην, Θωμάν Νταβορίδην και Ισμήνη Τζίκα.

Γ) Δις εις ισόβια δεσμά διά τους κατηγορουμένους Νικόλαον Λαγούδην, Μαρίαν Ζιώγα, Αντώνον Τζίκαν και Φωτεινήν Τολιοπούλου.

Δ) Φυλάκισιν 5 ετών διά τους κατηγορουμένους Αναστάσιον Ιωανίδην, Σουλτάναν Κυρατσού, Περικλήν Γούναρην και Γεώργιον Μαυρίδην.

Ε) Φυλάκισιν 1 ½ έτους δια τους κατηγορουμένους Ευδοξίαν Ζωγράφου και Καλλιόπην Παπακωνσταντίνου και

ΣΤ) Την απαλλαγήν των κατηγορουμένων Ουρανίας Τζίκα, Γεωργίυ Θεμελή, Μαρίας Μυτιλέκα, Γεωργίου Μυτιλέκα, Ευφροσύνης Δημητριάδου, Παναγιώτας Φωτιάδου, Αναστασίου Δημητριαδου, Ιωάννα Βαφειάδου, Δημητρίου Βρέσκα, Αντωνίου Κόγια, Δημητρίου Πεντεφούντα, Μαρίας Ρήγα και Γεωργίου Ζαμπούνη.

Η δίκη διεκόπη αργά τη νύκτα επαναληφθείσης δε της συνεδριάσεως εδόθη ο λόγος εις τον εκ Θεσσαλονίκης δικηγόρον κ. Ι. Παπαστεργίου. Ούτος διαά της επί τρίωρον αγορεύσεως του προέβη εις την ανάπτυξιν όλων των νομικών ζητημάτων της υποθέσεως, αποκρούσας τη εφαρμογήν των περιπτώσεων του ψηφίσματος (σ.σ το περίφημο Γ’ Ψήφισμα) εις το κατηγορούμενον αδίκημα. Αλλά και επί των περιπτώσεων της εφαρμογής του νόμου περί ληστείας απέκλεισε διά νομικών επιχειρημάτων την εφαρμογήν του Ν.Δ του 1924 , όπερ δεν ισχύει λόγω μη κυρώσεως του υό της μετέπειτα Βουλης, κατά το Σύνταγμα. Ανέλυσεν επίσης και το ζήτημα της συρροής νόμων επί της κατηγορουμένης πράξεως, ήτις μία και μόνον ούσα δέον να εντοπισθή εις ένα και μόνον νόμον, τον ειδικόν.

Εν τέλει υποστήριξε δια το κατηγορούμενον Καλύβαν ότι παν ότι έπραξε το έπραξε τη εισηγήσει και προτροπή του Ελβετού Σιέρλ διευθυντού του πρεβαντορίου * όστις είχεν έλθει εις επαφήν με τους συμμορίτας να τους εξυπηρετή διά να μην θίξουν το πρεβαντόριον και οίτινες ηπείλουν την ζωήν των εργατών εν περιπτώσει καταδόσεως των.

Μετά τη αγόρευσιν του κ. Παπαστεργίου τον λόγον κατά σειράν έλαβον οι κ.κ. Ι. Σύρμος, Δημ. Αλεβιζάκος, Αθ. Βαφείδης, Δημ. Χατζηδήμος, Κ. Κλυρου, Κ. Καρακωστής, Αθ. Δαβόρας, Β΄. Βασίλογλου και Γ. Παλάδης.

Η απόφαση

Στην εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (18/5) διαβάζουμε με τίτλο: «Προχθές Κυριακήν εξέδωκε την απόφασιν του το Στρατοδικείο Βέροιας. Τέσσσαρες εις ΘΑΝΑΤΟΝ. Πέντε εις ισόβια δεσμά. Εξ εις διαφόρους άλλα ποιναί. Και δέκα τέσσερες απηλλάγησνα»

ΒΕΡΡΟΙΑ 17. Την 8.39 πρωϊνήν της χθες επανελήφθη η συνεδρίασις του εκτάκτου στρατοδικείου, καθ’ ην ηγόρευσαν και οι υπολειπόμενοι συν΄ξγοροι υπερασπίσεως των κατηγορουμένων. Την 11^ην πρωϊνήν περατωθεισών των αγορεύσεων της υπερασπίσεως το στρατοδικείον απεσύρθη εις σύσκεψιν διά την έκδοσιν της αποφάσεως. Μετά 7ωρον, ήτοι περί την 6^ην απογευματινήν, το στρταοδικείον εξέδωκε την απόφασίν του, δια της οποίας κατεδικάσθησαν:

Α) Δις εις θάνατον οι Δημήτριος Καλύβας και Θεόδωρος Πιστοφίδης

Β) Απαξ εις θάνατον αι Ευγενία Δημητριάδου και Μαρία Ζιώγα.

Γ) Δις εις ισόβια δεσμά οι Αντώνιος Τζίκας, Γεώργιος Μανωλίδης και Θωμάς Δαβορίδης

Δ) Απαξ εις ισόβια δεσμά οι Νικόλαος Λαγούδης, Μαρία Ζιώγα, Ευγενία Δημητριάδου (αμφότεραι εις θάνατον άπαξ ως ανωτέρω) και Ισμήνη Τζίκα.

Ε) Εις διαφόρους ποινάς οι 1. Αναστάσιος Ιωαννίδης εις πρόσκιαρα δεσμά 10 ετών, 2. Περικλής Γούναρης εις πρόσκαιρα δεσμά 15 ετών. 3 Φωτεινή Τολιοπούλου εις πρόσκαιρα δεσμά 19 ετών. 4. Γεώργιος Μαυρίδης εις πρόσκαιρα δεσμά 20 ετών. 5. Δημήτριος Πεντεφούντας εις φυλάκισιν 3 ετώ και 6. Καλλιόπη Παπακωνσταντίνου εις φυλάκισιν 1 ½ έτους.

Απαντες οι λοιποί, ήτοι Ουρανία Τζίκα, Σουλτάνα Κυρατσού, Γεώργιος Θεμελής, Μαρία Μυτιλέκα, Γεώργιος Μυτιλέκας, Ευφροσύνη Δημητριάδου, Παναγιώτα Φωτιάδου, Ευδοξία Ζωγράφου, Αναστάσιος Δημητριάδης, Ιωάννης Βαφειάδης, Δημήτριος Βρέσκας, Αντώνιος Κόγιας, Γεώργιος Ζαμπούνης και Μαρία Ρήγα απηλλάγησαν.

Μετά την ανάγνωσιν της αποφάσεως ο πρόεδρος του στρατοδικείου εκάλεσε τους εκ των κατηγορουμένων Γεώργιον Μανωλίδην, Θωμάν Δαβορίδην και Ισμήνη Τζίκα (διά τους οποίους ο κ. βασιλικός επίτροπος επρότεινε την εσχάτην των ποινών) και είπε προς αυτούς ότι το δικαστήριον τους έκρινε επιεικώς, διότι έλαβεν υπ’ όψιν του τη δήλωσιν και μετάνοιαν των και δια να τους δοθή η ευκαιρία να φανώσι χρήσιμοι εις τη πατρίδα, αποπλύνοντες το αμαρτωλό παρελθόν».

* Στην έκταση της πρώην Μονής Παναγίας Δοβρά κτίσθηκε το 1947 ένα πρεβαντόριο (σανατόριο)  αποτέλεσμα της συνεργασίας της Διεθνούς Επιτροπής Ερυθρού Σταυρού και της Αποστολής της Ελβετικής Δωρεάς, χωρίς όμως ποτέ να λειτουργήσει ουσιαστικά και πλήρως.

 *Δημοσιογράφος-συγγραφέας

Πρώτη δημοσίευση εφημερίδα ΒΕΡΟΙΑ 16/6

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

Το έκαναν άλλοι νωρίτερα!!!

Επόμενο άρθρο

Οι πολεμικές συγκρούσεις δεν είναι πλέον η εξαίρεση…