Για τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

Ενενήντα χρόνια συμπληρώνονται από τη δολοφονία του Ισπανού ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα από τους φασίστες του Φράνκο, στη Γρανάδα, έναν μήνα μόλις μετά την έναρξη του ισπανικού εμφυλίου. Το έργο του απαγορεύτηκε στην Ισπανία για δεκαετίες, ενώ και όταν επανεκδόθηκε, στην αρχή ήταν λογοκριμένο. Ο τάφος του ποιητή δεν έχει βρεθεί ακόμα...

***

Ο Λόρκα γεννήθηκε στις 5 Ιούνη του 1898 στο χωριό Φουέντε Βακέρος, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Γρανάδα, και ήταν παιδί μιας προνομιούχας και μορφωμένης οικογένειας. «Οντας παιδί», δήλωνε χρόνια αργότερα, «ζούσα ένα με τη φύση. Οπως όλα τα παιδιά, έδινα σε κάθε πράγμα, έπιπλα, αντικείμενα, δέντρο, πέτρα, τη δική του προσωπικότητα. Συνομίλησα μαζί τους και τα αγαπούσα».

Από τότε συνειδητοποίησε ότι υπάρχει και μια άλλη ζωή, αυτή των πολλών μέσα στη φτώχεια και τη δυστυχία. Σε ένα διήγημά του ο Λόρκα, αναφερόμενος στην ιστορία μιας φτωχής οικογένειας από το χωριό του, αποκαλεί την μητέρα της οικογένειας «μάρτυρα της ζωής και της εργασίας».

Το πρώτο μεγάλο πάθος του Λόρκα ήταν η μουσική. Αρχισε να μελετά πιάνο σε ηλικία 11 ετών, εμβαθύνοντας στα έργα των Ντεμπισί, Σοπέν και Μπετόβεν, αλλά και στους ρυθμούς του φλαμένκο. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Νομική και τη Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, συνέχισε τη μουσική του εκπαίδευση - μέχρι που ο θάνατος του δασκάλου του, το 1916, τον ώθησε να διοχετεύσει τη δημιουργικότητά του στη συγγραφή.

Το 1919 εγκαθίσταται στη Μαδρίτη για να συνεχίσει τις σπουδές του, αφού είχε πια καθιερωθεί στους λογοτεχνικούς κύκλους της Γρανάδας. Εκεί συνδέθηκε με μια ομάδα νέων διανοουμένων που ονομάστηκε αργότερα «γενιά του '27» και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πνευματική ζωή της Ισπανίας. Τότε ανέβασε και το πρώτο του έργο, «Τα Μάγια της Πεταλούδας», που αναφέρεται σε ένα υπερρεαλιστικό ειδύλλιο ανάμεσα σε μια πεταλούδα και μια κατσαρίδα. Το έργο απέτυχε παταγωδώς. Αν και αργότερα υποβάθμισε τη σημασία του έργου, η εμπειρία αυτή καθόρισε τη μετέπειτα προσέγγισή του στο θέατρο. Ο ίδιος θεωρούσε το «Μαριάνα Πινέδα» (1927) ως το πραγματικό του ντεμπούτο.

Στα τέλη της δεκαετίας του '20 ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη, στο Βερμόντ και την Αβάνα, όπου βρήκε νέα έμπνευση. Η ποίησή του γίνεται πιο τολμηρή, πιο οργισμένη και πιο έντονα πολιτικοποιημένη. Η παραμονή του ιδιαίτερα στη Νέα Υόρκη τροφοδοτεί την κριτική του απέναντι στον καπιταλιστικό τρόπο ζωής. Γράφει για το ξημέρωμα στη Νέα Υόρκη... «Το ξημέρωμα φτάνει και κανείς δεν το παίρνει στο στόμα του / γιατί εκεί δεν έχει αύριο και δυνατότητα ελπίδας...».

***

Το 1931, ο Λόρκα διορίζεται διευθυντής του «La Barraca», ενός κινητού φοιτητικού θιάσου. Η αποστολή του: Να μεταφέρει το ζωντανό θέατρο στις αγροτικές κοινότητες της Ισπανίας. Η «La Barraca», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του ποιητή, ήταν «ένα περιπλανώμενο και ελεύθερο θέατρο που θα ταξιδεύει στα καμένα κάρα της Καστίλης, στους σκονισμένους δρόμους της Ανδαλουσίας, σε όλους τους δρόμους που διασχίζουν την ισπανική ύπαιθρο». Σκοπός της να «διεισδύει στους οικισμούς, τα χωριά και να στήσει στις μικρές πλατείες τις σκηνές και τις παραστάσεις».

Τα μέσα ήταν ελάχιστα, αλλά υπήρχε πολύ μεγάλη θέληση. Εργα του Θερβάντες, του Λόπε Δε Βέγα, αλλά και νεότερων Ισπανών παρουσιάζονται σε δεκάδες χωριά, μικρές πόλεις και πανεπιστήμια, πολλές φορές σε κοινό που δεν είχε δει ποτέ ξανά στη ζωή του θέατρο. Κοινή πεποίθηση των μελών του θιάσου ήταν ότι το θέατρο έπρεπε να είναι προσβάσιμο σε όλους. Οπως είχε πει ο Λόρκα, «το θέατρο είναι ποίηση που βγαίνει από το βιβλίο και παίρνει ανθρώπινη μορφή, για να μιλήσει και να φωνάξει, να κλάψει και να απελπιστεί». Είναι η περίοδος που η ταξική πάλη στην Ισπανία βαθαίνει. Ο θίασος συχνά γίνεται στόχος φασιστικών ομάδων.

Ο Λόρκα παίρνει θέση. Και με τη ζωή του αλλά και με το έργο του. Καταγγέλλει την τυραννία και ορθώνει το ανάστημά του σε κάθε μορφή αδικίας. Οπως ο ίδιος έλεγε, το 1935: «Φυσικά, στην Ισπανία δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος». Γνωρίζει τη διαπαιδαγωγητική δύναμη της Τέχνης. «Ενα καλά προσανατολισμένο θέατρο - έλεγε - μπορεί να αλλάξει την ευαισθησία ενός λαού». Γι' αυτό και οι λαϊκοί άνθρωποι τον αναγνώριζαν ως δικό τους. Το 1935, και ενώ βρίσκεται στη Βαρκελώνη για το ανέβασμα έργου του, δέχεται κάθε βράδυ στο καμαρίνι ένα μπουκέτο από λουλούδια. Ο αποστολέας άγνωστος. Στη συνέχεια μαθαίνει ότι είναι δώρο από τους ανθοπώληδες της Λα Ράμπλα. «Αυτή είναι η επανάσταση, τα συνδικάτα των ανθοπωλών έρχονται να φέρουν λουλούδια σε μένα, τον ποιητή. Συνειδητοποιείτε τι είναι αυτό;».

Εκείνα τα χρόνια ο Λόρκα γράφει και την περίφημη «Αγροτική Τριλογία» του, τον «Ματωμένο Γάμο», τη «Γέρμα» και «Το Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα».

***

Παρά τη δολοφονία του η φωνή του Λόρκα δεν έσβησε... Το 1937, στο Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο των συγγραφέων για την υπεράσπιση της κουλτούρας ενάντια στον φασισμό οι λογοτέχνες δίνουν τον παρακάτω όρκο.

«Στ' όνομά σου, Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, που πέθανες στην Ισπανία για τη λευτεριά του ζωντανού λόγου, εμείς, οι ποιητές από πολλές χώρες του κόσμου, που μιλάμε και γράφουμε σε διάφορες γλώσσες, ορκιζόμαστε εδώ πέρα, όλοι μαζί, πως τ' όνομά σου δεν θα ξεχαστεί ποτέ πάνω στη γη, και στ' όνομά σου, όσο που θα υπάρχει τυραννία και καταπίεση να τις καταπολεμήσουμε, όχι μονάχα με τον λόγο μα και με τη ζωή μας».

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Επόμενο άρθρο

ΚΕΠΑ Δ. ΒΕΡΟΙΑΣ: Από Δευτέρα 24 Αυγούστου, οι εγγραφές στα Εκπαιδευτικά Τμήματα