Με μεγάλη συμμετοχή κόσμου πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Παρασκευής10 Φεβρουαρίου η παρουσίαση του βιβλίου  «39+1 Άγνωστα ποιήματα του Κ. Βάρναλη» στον πολυχώρο «Ελιά»  στη Βέροια. Την οργάνωση της εκδήλωσης είχαν οι εκδόσεις «Εντύποις» με την υποστήριξη του Συνδέσμου Φιλολόγων Ημαθίας.Ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ήταν ο Γ. Σοφιανίδης αντιδήμαρχος Βέροιας, η Τ. Καρακώστα Προϊσταμένη Εκπαιδευτικών Θεμάτων της Β/Θμιας Εκπαίδευσης Ημαθίας, εκπρόσωποι του Δ.Σ της ΕΛΜΕ και του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Π.Ε, του Ποιητικού πυρήνα κ.α

Για το βιβλίο μίλησαν:

Ο Γιάννης Κρανιάς εκπρόσωπος των εκδόσεων «Εντύποις» που διάβασε και χαιρετιστήριο του επιμελητή της έκδοσης Η. Κακαβάνη που τελικά δεν μπόρεσε να παραβρεθεί στην εκδήλωση

Ο Δημήτρης Ταχματζίδης φιλόλογος, μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Φιλολόγων Ημαθίας, υποψήφιος διδάκτορας Γνωστικής Ψυχολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, -

Η Ευγενία Καβαλλάρη, φιλόλογος, Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ημαθίας

Την εκδήλωση πλαισιώσουν μουσικά: Η Καραφούσια Βιργινία, μουσικός του Μουσικού Σχολείου Βέροιας και η Δρακοπούλου Μαρία, μαθήτρια Μουσικού Σχολείου Βέροιας που παρουσίασαν δύο από τα πιο γνωστά μελοποιημένα ποιήματα του Κώστα Βάρναλη

Ξεχωριστή στιγμή η απαγγελία με ιδιαίτερα αισθαντικό τρόπο ποιημάτων του Κώστα Βάρναλη από τον  Χρόνη Θωμαδάκη καθηγητή Μουσικού Σχολείου Βέροιας.

Από τον γραπτό χαιρετισμό του Ηρακλή Κακαβάνη

«Θα ήθελα να σας καλησπερίσω και να να ζητήσω συγγνώμη που δεν βρίσκομαι μαζί σας στην εκδήλωση που στήριξε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ημαθίας στην όμορφη πόλη της Βέροιας. Τον οποίο Σύλλογο και ευχαριστώ για την τιμή.

Δυστυχώς μόνο η μεγάλη θέληση να έρθω υπήρχε, όλοι οι άλλοι παράγοντες στάθηκαν εμπόδιο και δεν μου δόθηκε έτσι η ευκαιρία να παρουσιάσω αλλά κυρίως να συζητήσω μαζί σας για το βιβλίο (Στη δική μου περίπτωση ο Κοέλιο διαψεύστηκε – όχι ότι το πίστεψα και ποτέ.

Χάνω ό,τι θεωρώ πιο σημαντικό στο κάθε ταξίδι ενός βιβλίου, την αλληλεπίδραση μεταξύ συγγραφέα και αναγνωστών. Πιστέψτε με, δεν υπάρχει καλύτερη ανταμοιβή από το να είσαι μαζί με ανθρώπους που αγκαλιάζουν, τιμούν το έργο σου

Ερχόμενος στο βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα, και στην ιδιαιτερότητα που παρουσιάζει το γεγονός κάποια ποιήματα να έχουν «πουληθεί» και εκδοθεί με το όνομα άλλου, δεν ήταν ασυνήθιστο ούτε μειώνει ηθικά το δημιουργό.

Όσο κι αν μας ξενίζει σήμερα, το φαινόμενο, είναι και υπαρκτό και εξηγήσιμο και μάλιστα ανάμεσα στους αριστερούς διανοούμενους. Μην ξεχνάτε ότι ζουν σε ένα εχθρικό περιβάλλον και δύσκολα βρίσκουν δουλειά να να καλύψουν τις βιοτικές τους ανάγκες. Και ένας επιπλέον λόγος, το κομμουνιστικό ή το αριστερό φρόνημα του συγγραφέα ήταν εμπόδιο για την κυκλοφορία ενός βιβλίο (ή και κειμένου) πολύ δε περισσότερο το βιβλίο αυτό να γίνει σχολικό ανάγνωσμα.

Αναλυτικά αναφέρω στο βιβλίο για την περίπτωση Βάρναλη.

Κάποια άλλα παραδείγματα από του Μεσοπόλεμο που δεν αναφέρονται στο βιβλίο.

Καταρχήν η περίπτωση του μυθιστορήματος «Από την αιχμαλωσία», του Μάρκου Αυγέρη, δημοσιευμένο με άγνωστο ψευδώνυμο το 1923, που ευτυχώς το ανακάλυψε το 2006 (83 χρόνια μετά) ο Γιώργος Ζεβελάκης, και το επανεξέδωσε στον Καστανιώτη με το σωστό πλέον όνομα του συγγραφέα του.

Ο ποιητής Βασίλης Ρώτας, έχει δημοσιεύσει δεκάδες κείμενά του για παιδιά, στη σειρά του περίφημου περιοδικού της δεκαετίας του 1950, ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ, χωρίς την υπογραφή του σε πολλά από αυτά.

Ο Πέτρος Πικρός, οποίος έφτασε να δημοσιεύει σε ίδια περιοδικά (Εβδομάς, Ήλιος, Παιδική Χαρά κ.ά.) ταυτοχρόνως δύο και τρία κάποτε κείμενά του, χρησιμοποιώντας μη διαδεδομένα και μη ταυτοποιημένα με τον ίδιο ψευδώνυμα.

Πολλές οι περιπτώσεις που παραχωρούν το πνευματικό τους έργο χωρίς να ενδιαφέρονται για πνευματικά δικαιώματα και την πατρότητα.

Περισσότερα θα βρείτε στο βιβλίο, όπου σας παραπέμπω και στον πρόλογο της κ. Λαδογιάννη την οποία κάποιοι από εσάς ίσως θα είχατε καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο.

Η συμβολή της όχι μόνο στο συγκεκριμένο βιβλίο αλλά γενικότερα στην ενασχόλησή μου με τον Βάρναλη είναι καθοριστική…»

Ολόκληρη η παρέμβαση του Δημήτρη Ταχματζίδη

«Η φαντασία ως υπέρ-ταξική συνείδηση

Όταν η συνάδελφος Ευγενία Καβαλλάρη μου έδωσε να διαβάσω το βιβλίο του Ηρακλή Κακαβάνη: «Κώστας Βάρναλης: 39+1 άγνωστα ποιήματα», το μάτι μου έπεσε κατευθείαν σε μία παράγραφο της εισαγωγής που έγραφε τα εξής:

«[…] ο Βάρναλης έδωσε έναν τόμο με λαϊκά παραμύθια για παιδιά: Δώδεκα διαλεχτά παραμύθια (εκδ. Αστήρ Παπαδημητρίου), διαλεγμένα από τη λαϊκή παράδοση πολλών λαών και τους μύθους της Νορβηγίας (…)» (σ.10)

Αμέσως το μυαλό μου γύρισε πίσω στην παιδική μου ηλικία, όταν η αδερφή του πατέρα μου, η Δασκάλα του 7ου Δημοτικού Σχολείου Βέροιας, Λίζα Καπανίδου, μου χάρισε αυτό το βιβλίο με τα δώδεκα διαλεχτά παραμύθια, το οποίο έμελλε να γίνει το αγαπημένο μου. Απόδειξη: το έχω κρατημένο μέχρι σήμερα και από αυτό συχνά διαβάζω και στα δικά μου παιδιά, όπως και η Δασκάλα η κυρία Λίζα μας διάβαζε και εμάς στην τάξη τα παραμύθια αυτά του Βάρναλη.

Συνέχισα να διαβάζω το βιβλίο του Ηρακλή το οποίο ευθύς πιο κάτω αναφέρει:

«Το δεύτερο βιβλίο του Βάρναλη για παιδιά είναι η διασκευή που έκανε στο αθάνατο αριστούργημα του Θερβάντες Ο δον Κιχώτης (εκδ. Κέδρος) (….) Αυτά τα έργα όμως «Δώδεκα διαλεχτά παραμύθια» και «Δον Κιχώτης» εκδόθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Σε αυτή τη δεκαετία ο Βάρναλης έγραψε και 39 παιδικά ποιήματα τα οποία πούλησε (!) και εκδόθηκαν με το όνομα άλλου». (σ.10-11)

Πράγματι ο Βάρναλης, όντας ελεύθερο πνεύμα, αριστερός, κομμουνιστής, ήταν γραμμένος στις μαύρες λίστες και δεν μπορούσε να εκδώσει τα γραπτά του. Βουτηγμένος στη φτώχεια αναγκάστηκε να πουλήσει 39 ποιήματα σε άλλον, τον Επαμεινώνδα Παπαμιχαήλ, που κι εκείνος όμως τα δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Νώντας Έλατος!

Τα 39 αυτά ποιήματα δεν είναι επαναστατικά. Είναι παιδικά τραγουδάκια, κρύβουν μεγάλη ευαισθησία και αθωότητα μέσα τους και σαν σκοπό είχαν να αποτελέσουν μέρος μιας παιδικής συλλογής που φιλοδοξούσε να γίνει κάποτε και σχολικό βιβλίο. Τότε ήταν που άρχισα να σκέφτομαι ποιος θα μπορούσε να ήταν ο βαθύτερος λόγος για τον οποίο θα κυνηγούσε έτσι το φασιστικό κατεστημένο τον Βάρναλη. Εντάξει, ήταν αριστερός, όμως αυτά τα ποιήματα; Γιατί; Γιατί να μην μπορούσε να τα εκδώσει ο Βάρναλης με το όνομά του;

 Συνέχισα να διαβάζω το βιβλίο του Ηρακλή ο οποίος αναφέρει τις απόψεις του Βάρναλη για τον Δον Κιχώτη:

«Ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά κατορθώματα του νεότερου πολιτισμού, από εκείνα που δε γνωρίζουνε σύνορα τοπικά και χρονικά είναι ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες (…) Ποια είναι τα στοιχεία που κάνουνε τον Δον Κιχώτη ένα από τα πιο αθάνατα έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας; […] Ο τύπος του Δον Κιχώτη είνε ένας αιώνιος ανθρώπινος τύπος. Αυτή η καθολικότητα είναι η κυριότερη αιτία που τον έκανε πανανθρώπινο σύμβολο. Είναι ο τύπος που ζητάει να πραγματοποιήσει στη ζωή του ένα μεγάλο ιδανικό, αλλά που η ζωή δεν το δέχεται. Η αντίθεση αυτή μεταξύ των ευγενικών προθέσεων και της πραγματικότητας δεν τον απογοητεύει. Ο Δον Κιχώτης δεν την βλέπει. Τουναντίον, βλέπει ό,τι θέλει η φαντασία του και κανείς δεν θα έχει αντίρρηση πως όλοι, ποιος λίγο ποιος πολύ, έχουν κι έναν Δον Κιχώτη μέσα τους». (σ.13)

Σύμφωνα με τον Βάρναλη λοιπόν όλοι κρύβουμε μέσα μας έναν Δον Κιχώτη. Και τότε απαντήθηκε μέσα μου το ερώτημα που έθεσα πριν: «γιατί κυνήγησαν τον ποιητή;»

Ο μεγάλος Σοβιετικός ψυχολόγος της ανθρώπινης ανάπτυξης Lev Semyonovic Vygotksy έγραψε για την ανθρώπινη συνείδηση αλλά και για την ανθρώπινη φαντασία τα εξής:

“The essential feature of imagination is that consciousness departs from reality. Imagination is a comparatively autonomous activity of consciousness in which there is a departure from any immediate cognition of reality […] at advanced levels in the development of thinking, we find the construction of images that are not found in completed form in reality”

δηλαδή:

«Το ουσιώδες χαρακτηριστικό της φαντασίας βρίσκεται στο γεγονός ότι η συνείδηση αποσπάται από την πραγματικότητα. Η φαντασία είναι μία αυτόνομη δραστηριότητα της συνείδησης κατά την οποία παρατηρείται μία απομάκρυνση από κάθε είδους άμεση πρόσληψη της πραγματικότητας […] σε προχωρημένα επίπεδα ανάπτυξης της σκέψης θα δούμε ότι η κατασκευή των νοητικών μας εικόνων δεν προκύπτει αποκλειστικά από την πραγματικότητα».

Vygotsky, L. S. (1987). The Collected Works of L. S. Vygotsky, New York: Plenum, p.349

Γιατί αγαπάμε τους Δασκάλους μας; Γιατί σαν παιδιά θέλουμε από τον Δάσκαλο να διεγείρει την φαντασία μας, να μας εμπνέει, να μας δείχνει ότι ένας άλλος δρόμος είναι δυνατός. Αγαπάμε τους Δασκάλους μας γιατί μας δείχνουν ότι, όπως λέει ο Vygotsky, η πραγματικότητα δεν είναι μόνο αυτή που βλέπουμε αλλά και αυτή που οραματιζόμαστε. Ο πατέρας μου συνηθίζει να λέει ότι στη ζωή μας ονειρευόμαστε δέκα πράγματα για να φτιάξουμε το ένα. Το πρόβλημα το έχουνε όσοι δεν ονειρεύονται. Αγαπάμε τους Δασκάλους μας γιατί κάθε μέρα προσπαθούν να αποκαλύψουν τον Δον Κιχώτη που κρύβουμε μέσα μας. Ο Βάρναλης ήτανε δάσκαλος και τον διώξανε από το σχολείο γιατί δίδασκε την φαντασία μέσα από τα δώδεκα διαλεχτά του παραμύθια και μέσα από τα 39 του ποιήματα. Και η φαντασία είναι πάντα ανατρεπτική γιατί δείχνει ότι ένας άλλος κόσμος πιο δίκαιος πιο ειρηνικός μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συνείδησης και μάλιστα προχωρημένου επιπέδου σκέψης, όπως λέει ο Vygotsky. Διώξανε τον Βάρναλη από το σχολείο γιατί δίδασκε τη φαντασία στα παιδιά και κάθε μορφής εξουσία αυτό ακριβώς φοβάται: το άπειρο εσωτερικό γέλιο. Αγαπάμε τους Δασκάλους μας, την κυρία Λίζα Καπανίδου, τον κύριο Παύλο Γραμματικόπουλο, την κυρία Ματίνα και τον κύριο Παρμενίων Κωνσταντινίδη, την κυρία Φρειδερίκη Κοκοζίδη την κυρία Ζωή Μαυροπούλου τον κύριο Βασίλης Φουρλίγκα, την κυρία Κούλα και ένα σωρό άλλους Δασκάλους της Βέροιας διότι μέσα στην τάξη «μας μάθαιναν γράμματα» που σημαίνει ότι μας άφηναν να σκεφτόμαστε ελεύθερα και να οραματιζόμαστε έναν κόσμο χωρίς ανισότητες, έναν κόσμο για τον οποίο αξίζει να αγωνιζόμαστε.

   Τους ευχαριστώ όλους αυτούς, μα πιο πολύ τον κ. Ηρακλή Κακαβάνη που με βιβλίο του «Κώστας Βάρναλης: 39+1 άγνωστα ποιήματα» από τις εκδόσεις Εντύποις με βοήθησε να θυμηθώ ξανά αυτές τις δύσκολες μέρες πιο πρέπει να είναι το δασκαλικό μου πρότυπο τώρα που το έφερε η τύχη να είμαι εγώ δάσκαλος.»

 

 

 

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.