ΤΟ ΠΑΣΟΚ: 1974-2014

Γράφει ο Σίμος Ανδρονίδης υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ

 Στις 3 Σεπτέμβρη του 2014 συμπληρώνονται 40 χρόνια από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, του κόμματος που απετέλεσε το επίκεντρο της σύνολης μεταπολιτευτικής θέσμισης και πολιτικής «αρχιτεκτονικής». Η διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη του 1974 έθεσε τις βάσεις για την συγκρότηση του ΠΑΣΟΚ, πάνω στις βάσεις του τρίπτυχου: Εθνική ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία, Κοινωνική απελευθέρωση, που εκείνη την δεδομένη ιστορική και πολιτική «στιγμή» αποτελούσαν και στόχους των ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων. Εξ αρχής συγκροτήθηκε ως κίνημα, κάτι που καταδεικνύεται και από τον τίτλο, ένα σοσιαλιστικό κίνημα που κινείται στον αντίποδα των «παλαιών» πολιτικών προδικτατορικών κομμάτων, που εννοιολογούνται ως περιχαρακωμένοι, «εσωστρεφείς» και γραφειοκρατικοί κομματικοί-πολιτικοί μηχανισμοί.

 40 χρόνια μετά, το σημερινή ΠΑΣΟΚ έχει αποκοπεί από την ριζοσπαστική πολιτική και ιδεολογική παρακαταθήκη της 3ης του Σεπτέμβρη 1974, που λειτούργησε ως το βασικό ιδεολογικό «εργαλείο» για την διεύρυνση της κοινωνικής απεύθυνσης του ΠΑΣΟΚ, καθιστώντας το σταδιακά, το κόμμα-συλλογικό διανοούμενο του μπλοκ των λαϊκών-καταπιεσμένων τάξεων. Ένα κόμμα που ιδίως την πρώτη κυβερνητική τετραετία (1981-1985) χάραξε τις βασικές «κατευθυντήριες» γραμμές της μεταπολιτευτικής διευθέτησης, παρεμβαίνοντας ενεργά στο συσχετισμό δύναμης μεταξύ κεφαλαίου-εργασίας μέσω της υιοθέτησης μέτρων και πολιτικών (σοσιαλδημοκρατικός μεταρρύθμισμος) που μετέβαλλαν τους τρόπους «πρόσληψης» της κοινωνικής πραγματικότητας από το μπλοκ των λαϊκών τάξεων.  

 Ο προσίδιος πολιτικός, προγραμματικός και ιδεολογικός μετασχηματισμός του ΠΑΣΟΚ, κορυφώνεται και συμπυκνώνεται συνάμα την περίοδο της βαθιάς και πολυεπίπεδης οικονομικής κρίσης.

 Αυτή η προϊούσα μετεξέλιξη του κόμματος, θα λέγαμε πως έλαβε χαρακτηριστικά πλήρους διαμόρφωσης και αποκρυστάλλωσης ενός «νέου» πολιτικού κόμματος, το οποίο συμφύεται οργανικά με το κράτος και τα κρατικά προτάγματα και διακυβεύματα. Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε από τις αρχές τις δεκαετίας του 1990, παρήγε τομές και ρήξεις στην κομματική «οντότητα» την εκσυγχρονιστική οκταετία, (1996-2004), που συνέβαλαν στην μετασχηματισμό του κόμματος και κορυφώθηκε την αμέσως επόμενη κυβερνητική περίοδο του κόμματος, που συνδέεται και σχετίζεται με την «έλευση» και την διαχείριση των «ροών» της οικονομικής κρίσης.

 Εντός αυτού του ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού πλαισίου, διαμορφώνεται και αποκρυστάλλωνεται η «ολική και προσίδια κρατικοποίηση» του κόμματος, το οποίο πλέον, χάνοντας τις σταθερές κοινωνικές του αναφορές και σχέσεις εκπροσώπησης συμφύεται οργανικά με το κράτος, ενσωματώνεται στο ευρύτερο κρατικό πλαίσιο, οριζόμενο αποκλειστικά από την διαχείριση κρατικών πολιτικών που κινούνται στον αντίποδα των λαϊκών-εργατικών συμφερόντων.

 Παρατηρείται μία δομική απόκλιση του σημερινού ΠΑΣΟΚ από το «πρώιμο» ΠΑΣΟΚ της διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη, μία δομική απόκλιση πολιτικής στρατηγικής, ιδεολογίας και εκπροσώπησης-συνάρθρωσης συγκεκριμένων κοινωνικών συμφερόντων. Η δομική του πρόσδεση στο κράτος, η υιοθέτηση και οργανική  ενσωμάτωση κρατικών-αστικών προτεραιοτήτων, που νοούνται ως προτεραιότητες του άρχοντος συνασπισμού εξουσίας, οριοθετούν μία μορφή κόμματος που λειτουργεί ως δομικό υποσύνολο της σύνολης κρατικής-κυβερνητικής θέσμισης. Η «από τα πάνω» «κρατική» κίνηση του κόμματος «απορροφά» τις «από τα κάτω» εσωκομματικές κινήσεις και διεργασίες. Οι κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον του κόμματος λαμβάνονται σε επίπεδο κομματικής κορυφής, καθότι η οργανωμένη βάση του κόμματος αποκλείεται από την συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

 Η εσωκομματική πολιτική διαπάλη, η συμμετοχή στο κομματικό γίγνεσθαι, η «ολική» αποκρυστάλλωση της έννοιας του μέλους που συμμετέχει ισότιμα και οργανικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, με άλλα λόγια η εσωκομματική κίνηση «από τα κάτω  προς τα άνω», έχουν προ πολλού σταματήσει να ορίζουν την «εσωτερική» συγκρότηση και διάρθρωση του κόμματος.

 Πλέον, το κόμμα λειτουργεί χωρίς εκλεγμένα όργανα, αίροντας με αυτόν τον τρόπο την βασική προϋπόθεση λειτουργίας ενός πολιτικού κόμματος: Την οργάνωση και άρθρωση του ευρύτερου κομματικού γίγνεσθαι με όρους και διαδικασίες που να αντιστοιχούν όχι απλά σε μορφές άμεσης «κομματικής» δημοκρατίας αλλά και σε μορφές αντιστοίχησης με συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις και μερίδες τάξεων. Ακόμη και η κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος, το βασικό πολιτικό όργανο εκπροσώπησης του στο κοινοβούλιο, δεν δύναται να παράγει εκείνες τις εγκάρσιες τομές και ρήξεις που θα συμβάλλουν στην εκ νέου ανανοηματοδότηση της πολιτικής στρατηγικής του ΠΑΣΟΚ, το οποίο πλέον, ως κόμμα του 12%, (8,02% στις πρόσφατες Ευρωεκλογές) προσομοιάζει σε κόμμα που θα λειτουργεί ως το απαραίτητο κυβερνητικό συμπλήρωμα σε κυβερνήσεις συνεργασίας. Το ΠΑΣΟΚ, από κόμμα κοινωνικής πλειοψηφικής άρθρωσης και κίνησης μετατοπίστηκε και μετασχηματίστηκε δομικά σε οργανικό υποσύνολο της κρατικής-κυβερνητικής διαχείρισης, σε κόμμα-εργαλείο συγκρότησης και οργάνωσης αστικών συμφερόντων. Και αυτή η διαδικασία μετασχηματισμού, ταυτίζεται με την αντίστοιχη πορεία που έλαβαν σημαντικά ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. 

 Ο δομικός προγραμματικός, πολιτικός και ιδεολογικός μετασχηματισμός του Βρετανικού Εργατικού κόμματος (Labour Party), κορυφώθηκε επί ηγεσίας Τόνι Μπλερ, με αποτέλεσμα την ουσιαστική διαμόρφωση μίας «νέας» μορφής κόμματος, το οποίο επεδίωξε την διάρρηξη και την αποδόμηση της οργανικής του σχέσης με τα συνδικάτα. Η αποκοπή και η πολιτική ρήξη Εργατικού κόμματος-συνδικάτων, (παραδοσιακοί «πυλώνες» εκπροσώπησης και συνάρθρωσης συμφερόντων του Βρετανικού εργατικού μπλοκ), συνέβαλε  όχι μόνο στην  ρήξη με ότι νοείται ως «απαρχαιωμένο» και «παλαιό» αλλά και στην προσίδια σύγκλιση με το Συντηρητικό κόμμα στο πεδίο όμως της διακυβέρνησης, στο πεδίο της κυβερνητικής διαχείρισης και της άσκησης κυβερνητικής εξουσίας.

 Αυτή η προσίδια διαδικασία σύγκλισης και στοίχισης, ως συνέπεια της δομικής μετατόπισης του Εργατικού κόμματος προς το αμφίσημο «Κέντρο» του Βρετανικού κομματικού συστήματος, παρήγε ένα πολιτικό και ιδεολογικό «κενό» που επηρέασε και  επηρεάζει σημαντικά την όλη εξέλιξη και στρατηγική «κατεύθυνση» του Βρετανικού πολιτικού-κομματικού  συστήματος.

 Οι «ωδίνες» της μετεξέλιξης των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων συνέτειναν στην αναδιαμόρφωση του ευρύτερου κομματικού, κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι, προς την κατεύθυνση της κεντρομόλου φοράς του, που ουσιαστικά ισούται με την οργανική όσο και δομική τους πρόσδεση και αναφορά στο «πεδίο» του κράτους. 

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.

Προηγούμενο άρθρο

ΠΑΣΟΚ και εθνικολαϊκισμός

Επόμενο άρθρο

Το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι